Page images
PDF
[ocr errors]

Quin et, supremo cum lumine vita reliquit,
Non tamen omne malum miseris, nec funditus omnes
Corporeæ excedunt pestes; penitusque necesse est
Multa diu concreta modis inolescere miris.
Ergo exercentur poenis, veterumque malorum
Supplicia expendunt. Aliæ panduntur inanes
Suspensæ ad ventos; aliis sub gurgite vasto
Infectum eluitur scelus, aut exuritur igni;
Quisque suos, patimur, Manes; exinde per amplum

[ocr errors][merged small]

ultima luce rita recessit: non tamen omne malum, nec omnes corporeæ sordes omnino recedunt a miseris; et plane necesse est ut multa vitia diu conglutinata iis adhuc adhærescant admirabili ratione. Ideo cruciantur pænis, et persolvunt supplicia præteritarum noxarum. Aliæ suspense exponuntur levibus ventis: aliis crimen, quo sunt infectæ, lavatur sub immenso lacu, aut absumitur fiammis. Omnes

ad 11 Ge. 187, Alius dixisset, Prospiciunt.) Eodem ducunt Medic. cum aliis Heins., Romanus cum aliis Pier.; adde fragm. Vatic. et hinos Goth., qui omnes Despiciunt exhibent. Respiciunt ceteri cum edd. antiquioribus, ut Áldd. Commel. Suspiciunt ed. Mediol. Mox clusæ fragm. Vatic., quod aliis locis Heinsius secutus est.-735. supremum cum lumen Montalb. et tert. Rottend., non male. limine pr. Hamb. pro Var. L., item Servius. relinquit aliquot Burm. et fragm. Vatic. a m. pr.–736. Nec tamen Menag. pr.—737. excidunt Ald. pr., at corr. in sec. est deest Sprot.-738. diu conjuncta Oudart.-740. penduntur Dorvill.-742. Infestum Serv. ad 1 Ge. 389.—743. patitur et mitti. tur tres ap. Burm. patitur etiam Erf. Ut nunc versus se ordine excipiunt, aut nova in Elysio fit aut inchoata ante animarum purgatio in Elysio absol. vitur; quod omnino novum est et insolens. Nam, si vss. 743. 744 jam peracta purgatione in Elysium missæ sunt animæ, quomodo iterum v. 745 sequi

NOTÆ gaudio, circa malum ac bonum præ- enim res infectæ tæda vel sulfure sens afficimur: et facile, inclusus purgabantur, aut aqua lustrabantur, quasi obscuro carcere animus, auras aut aëre ventilabantur. Et quantum coelestes, id est, divinam originem, ad animas, hanc Platonicis attribuit obliviscitur.

sententiam Augustinus de Civit. Dei, 738 Inolescere] Est simul crescere. lib. XXI. 13. eamque affert hujus cauVel ab alo, quod simul alitur. Vel a sam: quod, quoniam terris superiora soleo, quod simul esse solet.

sunt elementa, aqua, aër, ignis; ex 730 Ergo exercentur pænis, &c.] vii. aliquo istorum mundetur, quod terCaput. Animæ illæ, etsi diversæ a rena contagione contractum est.' corporibus naturæ, ex diuturna tamen 743 Quisque suos, patimur, Manes] cum iis conjunctione multa inquina. Id est. Omnes patimur nostros Manes, menta contrahunt. Unde triplici unusquisque suos. Quinam autem illi purgatione expiantur: igne; ventis, sint Manes, ambigitur: idque videri id est aëre ; et gurgite vasto, id est potest e Platonis doctrina etiam reaquis. Hæc autem tria in sacris usur- petitum. VIII. Igitur caput. Animis pabantur purgationum genera: aut singulis, jam inde a prima generatione

Mittimur Elysium, et pauci læta arva tenemus:

patimur, unusquisque suos ultores.

Deinde inducimur in spatiosum Elysium, et

potest: Donec longa dies etc. hoc est, donec purgatæ fuerint? Itaque suspicari licet versus esse transpositos; et retrahendos vss. 745-747 ante 743, ut a Virgilio versus hoc ordine profecti sint: anat exuritur igni : Donec longa dies perfecto temporis orbe Concretam exemit labem, purumque reliquit Ætherium sensum atque aurai simplicis ignem. Quisque suos p. Difficultatem in oratione poëtæ vidit quoque doctissimus Jortinus; sed vix expediisse videri potest p. 266 sqq. In ipsam autem transponendi rationem incidisse quoque Trappium nunc deprehendo; ut tamen nec efficiat, in quo conficiendo laborat. Enimvero, quo curatius hunc locum inspicio, eo manifestius mihi fit, versus esse seu a poëta nondum expolitos nec in suum numerum et ordinem redactos, sen, quod multo magis probabile, supposititios et e margine illatos 743. 744 Quisque suos, patimur, Manes: exinde per amplum Mittimur Elysium, et pauci lata arva tenemus. Nam primo sententiam interpellant et jugulant; tum sensum idoneum non habent; tertio a poëtæ mente sunt alieni: si jam ante purgatæ erant, purgatæque mittuntur in Elysium, quorsum in hoc Elysio tempus longnm exigunt animæ, ut pnrgentur? De loco purgationis in Inferis nihil poëta monuit; nec tamen inde in Elysium, sed ad Lethen animas mitti ipse profitetur v. 748. Nec attigit poëta alterum illud philosophema, quo migrationi animarum finis tandem ita statuitur, ut eæ, quæ post plures migrationes et purgationes perfectam puritatem consecutæ fuerint, aut Elysio aut Olympo assignentur in perpetuum. Antiquum tamen enda

NOTE descensuque ex astris, Genium sive purgationis annos in Elysium admittedæmonem attribui, custodem operum, bantur. De Manibus, alia significa. qui animum in lucem extrahat actione, pro Umbris mortuorum, Ge. IV. deinde post mortem reducat ad In- 469. feros, ait Plato de Repub. I. x. item 744 Pauci læta arva tenemus, &c.] ix. que in Phædone. Hos Manes dici Caput. Pauci fruebantur Elysii volupnihil vetat, eosdemque purgationis tatibus ; multi quidem, si per se ipsi. ministros adhiberi. Quanquam alii spectantur, nam evocabanturó agmine per Manes, Furias, aliosque minores magno,' infra 749. tamen pauci, si intelligunt Inferorum Deos, a quibus cum immenso animarum omnium nuanimæ torquentur: et vero ita su- mero conferuntur. 1. Quia multi demuntur Manes Ge. iv. 489. ' scirent trudebantur in Tartarum, inde nunsi ignoscere Mapes :' ibi enim Deos quam in lucem alia generatione emerInferorum significari manifestum est. suri, quod eorum scelera nulla purUtraqne explicatio conciliabitur fa- gatione elui possent: ita Plato in eile: si Platonici Genii dicantur, utri. Phædone. 2. Quia pars animarum usque mundi habere commercium, longe maxima distinctis illis in sedibus qualiter Mercurius; et superi quidem purgabatur: quibus in Elysium succeterrestresve Dii esse, cum vivis ad- dentibus, aliæ ex Elysio in vitam emisunt; inferi autem, cum mortuis pur- grabant. 3. Quia multi, ant omni, aut gandis assistunt. Loca vero huic pur- saltem aliqua purgatione perfuncti, gationi assignata existimo, esse varias scelerum in pænam detrudebantur sedes illas, jam ab Ænea peragratas; nova in corpora, belluarum aut volu, ubi infantes, aipantes, bellicosi, pro- crum; nec in Elysium transibant, ob pria manu occisi: qui inde post certos vitam virtutum sterilem. Quare frus

[ocr errors]

Donec longa dies, perfecto temporis orbe,
Concretam exemit labem, purumque reliquit
Ætherium sensum, atque aurai simplicis ignem.
Has omnes, ubi mille rotam volvere per annos,

pauci obtinemus lætos campos : quando longa dies confectis spatiis temporum delerit congenitus sordes, ac reliquit purum sensum cælestem et simplicem fulgorem ignis. Postquam verterunt rotam per mille annos, Deus vocat eas omnes magno

blema esse, Ausonii testatur locus, quo h. 1. æmulatur.—746. tabem Rom., nec hoc male. relinquit fragm. Vatic. Medic. cum aliis.--747. auræ omnes fere codd. Heins. et Pier. et fragm. Vatic. Sed Valer. Probus inter quatuor locos refert, in quibus antiqua illa forma Virgilio placuerit. ignes Goth. tert.--748. rotas Menag. pr. rotain evolvere Parrhas. Jo. Schrader.

NOTÆ tra se torquet Cerdanus, ut pugnantes cis ultima diphthongus duas in vocales conciliet voces : quisque patimur, et prisco more dissolvitur, auræ in aurai. pauci tenemus.

748 Has omnes, ubi, &c.] XI. Caput, 745 Donec longa dies, &c.] x. Caput. Postquam animæ hac sua beatitate In hoc Elysio fruebantur animæ per annos mille in Elysio potitæ sunt: quiete perfectissima: vocat enim evocantur ad generationem aliam, Virgilius 669. felices animas :' et aliamque cum novo corpore unionem. 638. 'locos lætos, et amana vireta At prius Lethæas aquas jubentur ebiFortunatorum nemorum, sedesque bere : ut præteritorum omnium, tam beatas.' Ergo hinc procul aberant laborum quam voluptatum, obliti ; purgationis tormenta. Quid igitur nec teneantur Elysii desiderio, nec ait Anchises : ‘Pauci læta arva tene- superioris vitæ asperitate deterreanmus : donec longa dies ... Concretam tur ; nec supersit quicquam, nisi inexemit labem?' Omnino aliud mihi genitns qnidam affectus animæ in sonare videtur donec, quam aliis vulgo corpus. Quod autem ait omnes, reinterpretibus : neque hic interpretor, stringi debet ad eas omnes, “Quiquousque, quasi futuram in Elysio pur- bus altera fato Corpora debentur,' gationem notet ; sed quando, ut præ- 714. Non enim omnes redihant in teritam seclusis in locis purgationem corpora; nec vero tale quicqnam de indicet. Idyue duo persuadent: se Anchises commemorat, quod si 1. Quia non dixit Virgilius, donec exe- erat futurum, certe non omisisset. merit, aut eximat; sed donec exemit, Hos autem ab eo reditu fuisse imquod expressius significat quando ere- munes puto, qui ob exquisita merita mit, quam quousque exemerit. 2. Quia admissi inter Deos fuerant, et "Apari sensu dixit Horatius Od. I. 111. cheronte remissi, ut loquitur Æneas 9. ‘Donec gratus eram tibi.... Per- de Anchise Æn. v. 99. et reversi sisarum vigui rege beatior :' id est, deris in numerum, unde prima genequando gratus eram tibi, &c. Per ratione defluxerant, ut ait Virgilius aurai simplicis ignem, significat puram Ge. IV. 227. Horum quippe non animæ naturam, quæ propter subtili- animas apud Inferos, sed idola solum tatem aëri et igni simillima est, ideo ac simulacra Elysiis in campis revocat eam Horatius Sat. 1. 11. 2. 79. mansisse testatur Lucretius ex Ennio <divinæ particulam auræ :' cujus vu. 1. 1. 120. - Et Ulysses apud Homer.

750

Lethæum ad fluvium Deus evocat agmine magno :
Scilicet immemores supera ut convexa revisant,
Rursus et incipiant in corpora velle reverti.
Dixerat Anchises ; natumque unaque Sibyllam
Conventus trahit in medios, turbamque sonantem;
Et tumulum capit, unde omnes longo ordine possit
Adversos legere, et venientum discere vultus.

Nunc age, Dardaniam prolem quæ deinde sequatur

[ocr errors]

numero ad amnem oblivionis : nempe ut oblitæ præteritorum repetant superiorem curvaturam mundi, et incipiant velle iterum redire in corpora. Anchises hæc dixerat : et ducit filium ac simul Sibyllam in medios catus turbamque frementem : et conscendit collem, unde possit considerare longa serie omnes sibi obversos, et intueri rultus venientium. Age modo, inquit Anchises, explicabo verbis, quis honos ali

conj. rotæ, ut sint tormenta. v. Not.—749. Letheum Rom., vid. sup. ad v. 705. Aumen duo Burm.--750. superum ed. Ven. et Dorvill., eo alludunt ali. quot Pier. supera in c. Interpungit Wakefield : Deus evocat agmine magno Scilicet ; et mox ut conrexa revisant Rursus, eti. In altero hoc assentior. 751. incipiunt ed. Ven. incipient Lutat. ad Stat. VII Theb. 92.-754. posset multi Pier. etiam Rom. et Heins. cum Medic., sed fragm. Vatic. possit. Apud Nonium possent. Parrhas. posset ordine circum.755. Adversas Montalb., dum interpolator animas cogitabat. adversus fragm. Vatic. poscere v. ed.

NOTÆ Odyss. XI. 600. ait se inter Inferorum vel sublimem et concavam cæli conumbras vidisse idolom Herculis, quo- spicui partem, ut diximus Æn. I. 314. cum sermonem habuerit; ipsum vero, 756 Nunc age, &c.] Ostendit Anid est, ipsins animam, apud Superos chises Eneæ posterorum suorum cladegere. Tamen Anchisen a Virgilio rissimos: ubi notanda quatuor. 1. describi: cujus idolum hic Æneam Posteros illos partim ex Trojana, paralloquitur, dum anima fruitur cæ- tim ex Itala gente oriundos fore : lestium Deorum consortio. Itaque cum utraque gens Æneæ et Laviniæ tria distingui possunt in nomine Ani- conjugio niscenda sit. II. Non serma, Corpus, Idolum : additur ab aliis vari ab Anchise in illa enumeratione etiam quarta pars, umbra, quæ sepul- ordinem temporum: cum a Romulo crum incolebat, ut notavimus Æn. statim ad Cæsarem transeat, tum iv. 385. Quanquam hæc umbræ ab regrediatur ad Numam. II. Alios anima, corpore, et idolo distinctio, non etiam commemorari, præter posteros ita videtur certa. De Lethao, ob- Æneæ, utriusque gentis illustres viros. livionis flumine, supra 323. Rotam iv. Hoc totum Virgilii artificium, etsi rolvere, metaphora est pro tempus tra- perqnam insigne est, errore non caducere; ex Ennio petita, ut testatur rere. Is autem error est ejusmodi. Servius. Et temporis rotam dixit; Animas inducit quæ jam insederant ut paulo ante orbem ; et passim alibi corpora, indeque egressæ, tum aut cursum, curriculum. Convexa supera: puræ erant, ant purgabantur, in Rovel significant convexam superficiem manorum heroum corpora reversuræ. terræ, cujus in concavo Inferi latent: At si erant puræ, inerat iis duntaxat

Gloria, qui maneant Itala de gente nepotes,
Illustres animas, nostrumque in nomen ituras,
Expediam dictis, et te tua fata docebo.
Ille, vides, pura juvenis qui nititur hasta,
Proxima sorte tenet lucis loca; primus ad auras
Ætherias Italo commixtus sanguine surget
Sylvius, Albanum nomen, tua postuma proles :

760

quando secuturus sit sobolem Trojanam, qui posteri destinentur ex Italica familia, nobiles animas, «t successuras nostro nomini : et tibi aperiam tuu fata. Videsne ?

Ille juvenis qui insistit haste nitidæ, occupat sorte sputium proximum lumini ; prie mus erumpet in aërem cælestem mixtus Italo sanguine, Sylvius, nomen Albanum, tua soboles postrema : quem uxor Lavinia in sylvis tarde pariet tibi seniori, futurum

Ven., male. discere est cognoscere, vultum Zulich.-758. et nostrum nomen sec. Moret. ituros alter Hamb.-.760. Ille, vides, Potest quoque scribi : Ille, vides? p. juvenis pura Dorvill.—761. luci Heins. malebat; nt sit, vitæ mox ipsi reddendæ ; non video quid intersit.-769. Italo mixtus de s. antiqui codd. ap. Pier. surgit Medic.-763. posthuma male scriptum et hic in Gothanis.

NOTÆ purus ætherius sensus atque aurai banum nomen dicitur Sylvius : quia ex simplicis ignis ; atque ita nullus in- eo reges Albani communi nomine erat sensus corporis præteriti, multo Sylvii appellati sunt; ut postea imminus futuri : si purgabantur, nondum peratores Romani, Cæsares. Postuma Lethæis ayuis imbutæ, nondam præ- proles, duplici sensu explicabatur ; teriti corporis memoriam exuerant ; vel quæ post humationem patris oritur; atque adeo nondum potuerant conve- tomque scribitur posthuma, non postnientes futuræ olim sorti affectus as- uma : vel quæ postrema oritur, etiam sumere ; igitur nec Sylvius niti hasta, vivo patre; tumque deducitur a post, nec Romulus geminas habere cristas, posterior, postremus, et postumus; ut ab nec Numa mentum incanum gerere, extra, exterior, extremus, extimus, et nec circa Marcellum Romani strepere. extumus. In hac sententia sunt eru

763 Sylvius, Albanum nomen, &c.] In ditorum diligentissimi quique : qui his Romanæ historiæ initiis parum iidem aiunt usu quidem venisse, ut sibi scriptores consentiunt. Livius mortuo patre nati postumi appellenhanc Sylvium, Ascanii filium facit; tur; non quia post humationem nati, Dionysius Halicarnassens, Æneæ. sed quia re vera postremi. Et vero Scribit enim Laviniam ; tum cum ob- Virgilius ait Sylvium natum patre iit Æneas, prægnantem, Ascanii pri- longævo, non patre mortuo : in quo vigni metu in sylvas fugisse ad regii discedit quidem ab ea, quam ex Dio. pecoris magistrum Tyrrheum ; ibique nysio attulimus, historiæ fide; sed filium peperisse, cui inde Sylvio no- eum excusat, vel ejusdem historiæ men fuit: Ascanium pietate motum varietas, vel poëtica licentia : nec in novercam, sibi hunc ipsum Sylvium desunt, qui, ut historiæ veritati consuccessorem designasse; Iulo filio sulant, longævum explicent, jam relasuo pontificatum maxiinum tribuisse, tum in Deos et immortalem ; nitun. a quo gens Julia propagata est. Al turque hoc Ennii versu, “Romulus in

« PreviousContinue »