P. VIRGILII MARONIS
AENEIDOS
CONTICUERE omnes, intentique ora tenebant;
Inde toro pater Aeneas sic orsus ab alto: Infandum, Regina, iubes renovare dolorém; Troianas ut opes et lamentabile regnum Eruerint Danai; quaeque ipse miserrima vidi, Et quorum pars magna fui. Quis talia fando Myrmidonum, Dolopumve, aut duri miles Ulixi, Temperet a lacrimis! et iam nox humida coelo Praecipitat, suadentque cadentia sidera somnos. Sed, si tantus amor casus cognoscere nostros, Et breviter Troiae supremum audire laborem; Quamquam animus meminisse horret, luctuque refugit;
Incipiam. Fracti bello, fatisque repulsi, Ductores Danaûm, tot iam labentibus annis, Instar montis equum divina Palladis arte Aedificant, sectaque intexunt abiete costas; Votum pro reditu simulant: ea fama vagatur. Huc delecta virûm sortiti corpora furtim Includunt caeco lateri, penitusque cavernas Ingentis uterumque armato milite complent.
Est in conspectu Tenedos, notissima fama
Insula, dives opum, Priami dum regna manebant; Nunc tantum sinus, et statio male fida carinis. Huc se provecti deserto in litore condunt. Nos abiisse rati, et vento petiisse Mycenas. Ergo omnis longo solvit se Teucria luctu. Panduntur portae: iuvat ire, et Dorica castra, Desertosque videre locos litusque relictum. Hic Dolopum manus, hîc saevus tendebat Achilles; Classibus hic locus; hîc acie certare solebant. Pars stupet innuptae donum exitiale Minervae, Et molem mirantur equi; primusque Thymoetes, Duci intra muros hortatur, et arce locari; Sive dolo, seu iam Troiae sic fata ferebant, At Capys, et quorum melior sententia menti, Aut pelago Danaûm insidias suspectaque dona Praecipitare iubent, subiectisve urere flammis; Aut terebrare cavas uteri et tentare latebras. Scinditur incertum studia in contraria volgus. Primus ibi ante omnis, magna comitante caterva, Laocoon ardens summa decurrit ab arce; Et procul, O miseri, quae tanta insania, cives? Creditis avectos hostis? aut ulla putatis Dona carere dolis Danaûm? sic notus Ulixes? Aut hoc inclusi ligno occultantur Achivi, Aut haec in nostros fabricata est machina muros, Inspectura domos, venturaque desuper urbi; Aut aliquis latet error: equo ne credite, Teucri, Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentis. Sic fatus, validis ingentem viribus hastam In latus inque feri curvam compagibus alvum Contorsit, Stetit illa tremens, uteroque recusso Insonuere cavae gemitumque dedere cavernae.
Et, si fata Deûm, si mens non laeva fuisset,
Impulerat, ferro Argolicas foedare latebras ; Troiaque nunc stares, Priamique arx alta maneres. Ecce, manus iuvenem interea post terga revinctum Pastores magno ad regem clamore trahebant Dardanidae : qui se ignotum venientibus ultro, Hoc ipsum ut strueret, Troiamque aperiret Achivis, Obtulerat, fidens animi, atque in utrumque paratus, Seu versare dolos, seu certae occumbere morti. Undique visendi studio Troiana iuventus Circumfusa ruit, certantque illudere capto. Accipe nunc Danaûm insidias, et crimine ab uno Disce omnis.
Namque, ut conspectu in medio turbatus, inermis, Constitit, atque oculis Phrygia agmina circumspexit: Heu, quae nunc tellus, inquit, quae me aequora
Accipere? aut quid iam misero mihi denique restat? Cui neque apud Danaos usquam locus; et super ipsi Dardanidae infensi poenas cum sanguine poscunt. Quo gemitu conversi animi, compressus et omnis Impetus. Hortamur fari, quo sanguine cretus, Quidve ferat; memoret, quae sit fiducia capto. Ille haec, deposita tandem formidine, fatur: Cuncta equidem tibi, Rex, fuerit quodcunque, fatebor
Vera, inquit ; neque me Argolica de gente negabo: Hoc primum: nec, si miserum Fortuna Sinonem Finxit, vanum etiam mendacemque improba finget. Fando aliquod si forte tuas pervenit ad auris Belidae nomen Palamedis, et incluta fama Gloria: quem falsa sub proditione Pelasgi
Insontem, infando indicio, quia bella vetabat, Demisere neci; nunc cassum lumine lugent: Illi me comitem, et consanguinitate propinquum, Pauper in arma pater primis huc misif ab annis. Dum stabat regno incolumis, regumque vigebat Conciliis; et nos aliquod nomenque decusque Gessimus. Invidia postquam pellacis Ulixi (Haud ignota loquor) superis concessit ab oris; Adflictus vitam in tenebris luctuque trahebam, Et casum insontis mecum indignabar amici. Nec tacui demens; et me, fors si qua tulisset, Si patrios unquam remeassem victor ad Argos, Promisi ultorem; et verbis odia aspera movi. Hinc mihi prima mali labes: hinc semper Ulixes Criminibus terrere novis: hinc spargere voces In volgum ambiguas, et quaerere conscius arma. 99 Nec requievit enim, donec Calchante ministro - Sed quid ego haec autem nequidquam ingrata
Quidve moror? si omnis uno ordine habetis Achivos, Idque audire sat est; iamdudum sumite poenas. Hoc Ithacus velit, et magno mercentur Atridae. Tum vero ardemus scitari et quaerere causas, Ignari scelerum tantorum artisque Pelasgae. Prosequitur pavitans, et ficto pectore fatur: Saepe fugam Danai Troia cupiere relicta Moliri, et longo fessi discedere bello. Fecissentque utinam! saepe illos aspera ponti Interclusit hiems, et terruit Auster euntis.
Praecipue, cum iam hic trabibus contextus acernis Staret equus, toto sonuerunt aethere nimbi. Suspensi Eurypylum scitatum oracula Phoebi
Mittimus, isque adytis haec tristia dicta reportat: Sanguine placastis ventos et virgine caesa, Cum primum Iliacas Danai venistis ad oras: Sanguine quaerendi reditus, animaque litandum Argolica. Volgi quae vox ut venit ad auris, Obstupuere animis, gelidusque per ima cucurrit Ossa tremor; cui fata parent, quem poscat Apollo. Hîc Ithacus vatem magno Calchanta tumultu Protrahit in medios; quae sint ea numina Divom, Flagitat. Et mihi iam multi crudele canebant Artificis scelus, et taciti ventura videbant. Bis quinos silet ille dies, tectusque recusat Prodere voce sua quemquam, aut opponere morti. Vix tandem magnis Ithaci clamoribus.actus, Composito rumpit vocem, et me destinat arae. Adsensere omnes; et, quae sibi quisque timebat, 130 Unius in miseri exitium conversa tulere. Iamque dies infanda aderat: mihi sacra parari, Et salsae fruges, et circum tempora vittae. Eripui, fateor, leto me, et vincula rupi; Limosoque lacu per noctem obscurus in ulva Delitui, dum vela, darent si forte, dedissent. Nec mihi iam patriam antiquam spes ulla videndi, Nec dulcis natos, exoptatumque parentem: Quos illi fors ad poenas ob nostra reposcent Effugia, et culpam hanc miserorum morte piabunt. Quod te, per supéros, et conscia numina veri,
Per, si qua est, quae restet adhuc mortalibus usquam Intemerata fides, oro, miserere laborum
Tantorum; miserere animi non digna ferentis.
His lacrimis vitam damus, et miserescimus ultro. Ipse viro primus manicas atque arta levari
« PreviousContinue » |