Page images
PDF
EPUB

nime pertinere: nam bona tantum qui damnetur labore, et duro lapræstat, nec ad eum, quæ mala sunt, bori additus sit. Servius, 'Nonius, pertinent; nam ideo et æquas lances et Sergius damnet exponunt liberet, sustinet : vel ideo a Jove hoc fit, ut parta scil. victoria : ut, 'damnabis tu Junoni aliisqne deis necessitatis vio

quoque votis.' Atque hanc sentenlentiam probet : an inquirit utrum tiam Jos. Castalio Observ. Decad. tempus sit ? Tamen sciendum locum III. 9. unice defendit; ut et hanc lec. hunc a Virgilio ita esse translatum, tionem e vulgatis edd. Nonii, et suo ut in Homero lectum est: Kui Tóre o e membrana Ms. Quem damnet laXpúcela fathp ériTalve tálavra, 'Ey & bor, aut q. non, et. 'Figura est,' inετίθει δύο κήρε τανηλεγέος θανάτοιο, Την quit, 'ubi labor pro virtute ponitur, μεν Αχιλλήoς, τήν δ' Έκτορος ιπποδά

quæ quasi numen aliquod præsentis. μοιο. “Έλκε δε μέσσα λαβών, ρέπε δ' Εκ simum, vota sibi facientem votis τορος αίσιμον ήμαρ. Ωίχετο δ' εις αίδαο, damnet,' et ab incerti dubiique certaλίπεν δέ έ Φοίβος 'Aπόλλων. Servius. minis eventu sinistro eripiat, liberet,

Juppiter ipse, &c.] Locus ex Iliad. victoremque superato hoste reddat.' XXII. 209. quem vexant Critici. Vide V. N. Bucol. v. Æn. v. 237. Jam vero, Macrob. v. 13. Contra Scaliger v. JI. aut legendum, ipsam etiam suadere acerrime defendit : et vel illam par ait sententiam. Nam duorum, Æneæ ticulam, ' Quem damnet labor,' om ac Turni, dissimiles eventus a Jove nibus illis Homericis anteponendam ad libræ examen expendi. Taubmann. esse adserit, quem videas. Turne Vergat] Apte posuit vergat : nam bus xxiv. 3. dictum hoc putat ex ea morientes inferos petunt. Servius. cogitatione et sententia, qua prisci Vergat] Karappéan. Tale quid Lu. censebant res mortalium ab Jove vel canus sub persona Pompeji, 'dignum ut libra quadam pensitari, unde et est, quod quærere cures, Vel tibi quo it is vyos a Poëtis dicitur, velut ex alto tanti præponderet alea fati.' Taubm. cælo omnia librans, &c. Item SEUS 730 Trepidi Latini] Atqui læti esse ζηγοστάτης et έτερορρεπής. Ταubmann. debuerunt. Sed nimia Æneæ osten

Examine) Examen proprie est filum, ditur virtus. Namque naturale est, quo trutina regitur. Servius.

ut sociis timori sit inferioris audacia. 727 Quem damnet labor] Id est,

Unde punc Latini sunt territi, ex eo quem voto liberet labor præliandi, quod superiorem ferire ausus parta scilicet victoria, quoniam unus Turnus. Servius. quisque ob incolumitatem recupera

731 Acies] Aut exercitus, aut oculi. tam votis exsolvitur, id est, liberatur Idem. explicitis sacrificiis : ut est, · Dam Perfidus ensis] Prudent. Psychom. nabis tu quoque votis.' . Nonnulli sic de gladio fracto, decorisque putradunt : Quem labor suus liberet, dendi Perfida signa.' Huic directe quem mors urguet; nam in Jure com opponitur illud 1x. lorica fidelis. et dicitur, 'damnas esto,' hoc est, dam vi. ' fidum capiti subduxerat ensem.' natus es, ut des; hoc est, damno te, Sed illustro hunc locum ex Galeno ut des, neque alias libereris. Qui- 1. 1. de usu partium, explicante, quis dam labor pro militia intelligunt. sit perfidus gladius, quis fidelis. Servius.

Ejus verba sunt : ούτως ούν και μάχαιQuem damnet labor] Id est, a quo ραν αρίστης είναι φαμεν, ου την εκ κραύlabor frustra suscipiatur. Scalig. ρου σιδήρου γεγενημένην, οίος και παρά Alii : quem labor morti destinet : ut τους Ινδούς έστι μάλιστα, και τι τάχιστα sequentia καθ' ερμηνείαν addantur, γε τέμνουσαν αλλά την εις τοσούτον * Et quo vergat pondere letum. Αlii: ήκουσαν σκληρότητος, ως μητέ αυτήν

est

Apaveolar sadiws kal réuvel étoiuws. est, ‘Ensem, quem Dauno,' &c. A. Cerda.

lias patrium a patria est derivati732 In medioque ardentem deserit vum. Mucrone autem pro gladio, a ictu] Romanus codex cum aliquot parte totum. Serrius. aliis veteribus legunt, 'Ardentem de 737 Dum trepidat] Dum turbatur, serit ictum: sed ictu, ut in Mediceo festinat, quod Græci èv åywvlą doti, et in Porcio est, magis placet. Pier, scilicet quando rupto fædere, subita

734 Ut capulum ignotum, dextram spe furibundus ardet. Idem. que aspexit inermem Locus hic totus Ferrum] Materiam pro opere poad gloriam Æneæ pertinet. Namque suit, ut solet : Jungit equos curru id agit, ne videatur Turnus armo genitor.' Idem. rum vilitate superatus. Unde ei red 739 Suffecit] Valuit cædendis Trouitur gladius, quo etiam cum divinis janis fugientibus. De hoc instrumenarmis ab Ænea possit extingui. A to non rudi, sed arte facto, Scalig. spexit autem, quasi mirabundus III. 7. Taubmann. quod fractus esset, cum putaret se

Arma Dei ad Vulcania] Hypallage gladium ferre Vulcanium. Servius. pro dei Vulcani arma. Servius.

735 Cum prima in prælia junctos Postquam arma Dei ad Vulcania ren. Conscendebat equos] In codicibus, non tum est, &c.] Insistit procul dubio loco tamen iis antiquioribus, cum primum Calab. 1. 11. apÔTn Balev hepius. legitur: sed magis placet prima in κετον έγχος Εσθλή Πενθεσίλεια: το δε prælia, hoc est, initio belli, pugnæve. cákos Alakíðao "Ifev, återdáyxon o'è diaPierius.

τρυφέν ευτε, Του έσαν Ηφαίστοιο περίPræcipitem, cum prima in prælia, opovos šußpota owpa. Cerda. &c.] Respicit locum illum hujus libri, 740 Mortalis mucro] Mortali manu ubi Turnus, cedente ex acie Ænea factus. Serrius. vulnerato:?subita spe fervidus ardet, Mortalis mucro] Ab artifice mortali Poscit equos, atque arma simul, sal- fabricatns. Sic infra vs. 797. * mortuque superbus Emicat in currum, et tale vulnus' exponunt quidam, a mormanibus molitur habenas.' In hac tali illatum. Taubmann. itaque festinatione, quam hic trepida Glacies ceu futilis) Hoc loco fragitionem vocat, pro suo accepit gladium lis. Serrius. aurigæ. Cerda.

Glacies ceu futulis] Nimirum fer736 Patrio muci

ucrone] Quo tempore rum ipsum conglaciari et concrescere vulneratum vidit Æneam. Sed supra docet Aristot. eo Meteor, I. iv. loco, de Turno, “Simul aptat babendo En- ubi uñţix et tagtv metallorum aliosemque clypeumque; Ensem, quem rumque corporum pertractat. Unde Dauno ignipotens Deus ipse parenti et Lucret. “Tum glacies æris flam. Fecerat. Modo ergo Metisci usus ma devicta liquescit.' Futilis autem est ferro: et hæc ratio est: quod xudalos. Festus a fundendo, alii a quamvis armatus suo gladio descen- futio et effutio deducunt, hoc est lidisset ad campum, tamen causa fæde- quorem commissum non contineo, ris deposuisset arma; nam et de Ænea sed effundo. Unde futile vasis genus, boc dixit, ‘Dextram tendebat iner- dictum Donato, latissimi oris, ex al. mem, qui utique ad fædus non iner tera parte arctum, quod statim, pomis advenerat, dictum est, situm effundebatur. Ideo Vestalibus • Hinc pater Æneas, Sidereo flagrans ceremoniis accommodatum et usurclypeo, et cælestibus armis. Sane patum. Germanus, patrio, modo paterno siguificat. Nam 741 Fulva resplendent fragmina areDauni fuerat gladius: ut hic dictum na] In aliquot antiquis codicibus uni

nam

tatis numero legitur, fulra resplen- 1. xxIII. · Annibalem pater filio mco det fragmen harena : sed magis am- potui placare, filium Annibali non plum, et majoris admirationis est, possum. Freqnens est in boc lusu

resplendent fragmina,' quod in plu- Quintil. in Declam. et Seir. Rhetor. res dissiluisse partes ensem ostendit. Græci elega tes sunt in eodem. EuIllud vero inemendate legitur in rip. in Androm. oủk àfic Oőr' oŮv de quibusdam codicibus, glacies cui : Tpotas vóre coû Tpotav čtı. Iterum : gnum dubio procul ceu legendum sit. 'Ανδρός δ' αμαρτάνουσ', αμαρτάνει βίου: Pierius.

et, mais jóvou traidos povos. Cerda. Fragmina] Ab hoc loco Prudent. 749 Inclusum flumine] Comparatio Psych.Ictibus et vacuis hastilia Apollonii. Alterutro inclusum, aut fracta jacerent.' Et post patica, 'Ira flumine, aut formidine, aut duobus ubi trancati mucronis fragmina vidit, inclusnm : infra enim ait, "insidiis et Et procul in partes ensem crepuisse ripa territus alta, ut insidias pro forminutas, Jam capulum retinere manu midine, ripa pro fumine posuerit.' sine pondere ferri.' Cerda.

Servius. 743 Incertos implicat orbes] Quod Inclusum veluti, 8c.] Fugit Dolon in v. ' alternosque orbibus orbes im- in Iliad. x. fugientem insequuntur pediunt.' Idem.

Diomedes et Ulysses : quos Hom. 744 Undique enim densa Teucri in duobus comparat canibus feram sec/usere corona) Stratagema est. Nam quentibus. Sed longe excellentius postquam Turnum fugere videre Tro- describitur hic Æneas Turno instans. jani, clauserunt loca, per quæ eva Cojus exacta, venusta, grandis, effidere poterat : aut non dedita opera cax, numerosa, florida loquutio cuinclusere Trojani, sed quod ita con- juscunque theatri exspectationem susederant. Serrius.

perat: Scalig. v. 3. Similia habet 745 Atque hinc rasta palus] Quæ Apollonius Argon. I. 11. item Oppianunc non apparet. Jdem.

nus in Piscationum IV. 7-16 Quanquam tardante sagitta] servat idem Scaliger v. 6. et 9. Taub. Rom. codex, Medicens, et pleraque Si quando in flumine nactus] Rom. alia exemplaria, tardata legunt, quip- codex et aliquot alii si quando flupe genua. Pierins.

mine legunt, absque in, quod tamen Tardante sagitta, &c.] In 11. et vul- appositum et sententiæ et numero nere tardus Ulyssi.' Eurip. in Ione, consulit. Pierius. ποδός μέν βραδύ. . Cerda.

750 Cervum, aut puniceæ] Utrum 747 Cursumque recusant] Retardant, figurate 'cervum instat:' an potius scilicet genua quæ impediebat vulnus cervum nanctus alioqnin instat? Serr. inlatum sagitta. Sane perite facit Septum formidine penne) Lucanus : ut gladio non utatur Æneas, sed hasta Claudit odoratæ metuentis aëra eminus dimicare contendat: quia im- pennæ. Idem. pediente veipere non sequi poterat, Pennæ] In antiquis pinna, de quo nec in ictum consurgere. Unde est, satis alibi. Pierius. * Hic gladio fidens, hic acer et ar Septum formidine pennel Formido daus basta.' Srvius.

in venatione lineam significat, vario 748 Pedem pede) Plaut. Asin. ‘peplumarum nexu discolorem, qua terdem pede premit.' Est pulcherrimus rentur apri, vulpes, lupi, ursi; sed bic vocum lusis. Ita En. 1. pueri potissimum cervi, &r. 'Nemesiavo puer indue vultus :' ibidem, ' sic Ve- ibr. Cyneget. linea dicitur. OppiaDils, at Veneris :' et in v. . calcem nus l. iv. de Venat. Seluarému umpira que premit jam calce Diores. Livius Cov, id est, lineam formidolosam appela

quæ ob

lat, et deiua nolóxpoov, id est, formi. hos eosdem, quod tempore aquosæ cladinem multicolorem. Ovid. “Nec for- dis imbribus superfuerunt, Umbros midatis cervos includere pennis.' cognominatos. Idem. Georg. ii. • Puniceæve agitant ti Umber] Generosi canes indigitari midos (cervos) formidine pennæ :' solent ab regionibas ubi nati ; sic Turneb. v. 5. Sed de his accuratius, Spartani, Cretenses, et mille alii. G. u. 372. Vide et Cæl. Rhodig. Sic ego Umber ab Umbria Italiæ. SerXVI. 11. et ix. 11. Taubmann. vius Thuscum accipit, quia Umbria

751 Venator canis) Pro venaticus. pars Thusciæ. Seneca in Thyeste : Servius.

‘Sic cum feras vestigat, et longo saLatratibus instat] Ennius :'Sicuti si gax Loro tenetur Umber.' Cerda. quando vinculo venatica aheno Apta Vividus Ümber] Acerrimus Thus. solet cani, forte feram si ex nare sa cus: a loco indicatur præstantia cagaci Sensit, voce sna nictatque, ulu- nis : ut alibi, ‘Marsus aper;'• Apulatque ibi acute. Alia est ratio ve lus lupus :' ita · Vivida bello dexnandi apud Lucan. 1. iv. sine latra. tera,' l. x. Servio exponitur fortis, tibus : • Aut dum dispositis attollat qnasi virata. Vide Indic. Gifan. Ita retia varis Venator, tenet ora levis Æneid. 1. 'vivus amor,' est acris, veclamosa Molossi; Spartanos Cretas. hemens, vividus. Taubmann. que ligat: nec creditur ulli Sylva 754 Jam jamque tenens] Ita ut vi. cani, nisi qui presso vestigia rostro

deatur intuentibus: et hi duo versus Colligit, et præda nescit latrare re verbum ad verbum sunt translati de perta.' Attigit Ennod. epist. xi. 15. Apollonio : sane summa brevitate

presso ore vestigia rimatus est:' et rem elocutus est. Servius. Sen. in Thyeste de cane, ' ac presso Jam jamque tenet] In Romano covias scrutatur ore :' et infra, 'tacito dice tenens legere est, sed inemenrostro.' Itaque ratio venandi Virgilii date. Pierius. et Ennii opposita venationi Lucani, Jam jamque tenet, similisque tenenEnnodii, Senecæ. Cerda.

ti] A Virgilio nobiles dno Poëtæ, 752 Insidiis] Pinnarum scilicet : Ovidius et Statius. Prior Met. instrumentum quoddam in fune ad 1. 1. ' Ut canis in vacuo leporem terrendas bestias factum. Servius. cum Gallicus arvo Vidit, et hic præ

Insidiis) Retuli insidias ad formj. dam pedibus petit, ille salutem ; dinem. Seneca de ira 11. 12. “Cum Alter inhæsuro similis, jam jamqne maxime ferarum greges linea pennis tenere Sperat, et extento stringit distincta conterreat, et ad insidias vestigia rostro.' Posterior Theb. I. v. agat, ab ipso effectu dicta Formido.' qualis cum cerva cruentis CircumUt enim Latini hoc instrumentum vo. venta lupis, nullum cui pectore molli cant Formidinem; ita Græci passim Robur, et in volucri tenuis fiducia deiua, a timore: et Oppian. Hal. 4. KE cursu, Præcipitat suspensa fugam : vdy pólov. Et Sen. de ira 11. ' vanis jamjamque teneri Credit, et elusos enim vana terrori sunt:' et alter Sen. audit concurrere morsus.' Apollon. in Hippol. vano claudat terrore Arg. 1. 11. 'as 8° 8' év avnuoiol núves teras.' Cerda.

δεδαημένοι άγρης "Η αίγας κεραούς, ή 753 Fugitque vias] Figurate cam πτώκας ιχνεύοντες Θείωσιν, τυτθόν δέ τιpum, cum mare navigat. Servius. ταινόμενον μετόπισθεν 'Ακρης εν γενύεσαι

Vividus Umber] Acerrimus Tuscus. Matnu àpaßnoay ogóvtas : QuemadmoNam Umbria pars Tusciæ est. Sane dum quando in saltibus canes sagaces CaUmbros Gallorum veterum propagi- pras cornigeras, aut cerros indagantes nem esse Marcus Antoninus retert: Insequuntur ; paulum autem distantes a

tergo Extremis rictibus frustra collise- ad illum ducem, in omnem partem rerunt dentes. Illad ‘jam jamque te- spectat ; neque tamen illi quisquam net,' ita diceret Plutarch. in Lucull. aderat, De Catilina Sallust: suoήδε γάρ αυτόν κατείχεν επικείμενος : et rum unumquemque nominans lauiterum, tu mèn gàp év {DIKTØ 8lw6ws. dare. Cerda. Cerda.

Eflagitat ensem) Cum clamore de756 Tum vero exoritur clamor] Qui- poscit. Servius. dam quærunt an jam recessum sit Eflagitat] Veluti increpanter, et his versibus a comparatione: sed non cum convitio. Inde Tacitus Ann. vi. dubie videtur. Servius.

cum hoc verbo signate conjungit Tum cero exoritur clamor] Arripuit voculam licentius, cum ait, multaOvid. Trist. 1. 3. ? Tum vero exorique in theatro licentius efflagitata, tur clamor, gemitusque meorum.' quam solitum. Dicebam jam de boc Cerda.

verbo Æn. II. ad illud Ulyssis, quæ Ripaque lacusque Responsant] Ita in sint ea numina Divum Flagitat.' De VIII. • Dissultant ripæ : et in v. obscæna significatione verbi hujus

colles clamore resultant;' Hom. II. jam Budæus. Imitatio ducta ab Hom. ΧΧΙ. όχθαι δ' αμφί περί μεγάλ' ίαχον: Iliad. XXII. abi Hector siinili malo Ripa, quæ circa erant, valde inclama- oppressus petebat hastam ab Deirunt. Lucill. dixit, resultant ædesque phobo : KTEé uwy bópu Marpóv: aut ab lacusque. Idem.

Eurip. apud quem Hercules furens, 757 Et calum tonat omne tumultu] Tís you blowri tóga; rls onov xepós ; In Mediceo codice et aliquot aliis an Quis mihi dat arcum? quis arma manus? tiquis legere est, et cælum intonat om. Cerda. ne fragore. In Porcio tumultu habe 760 Æneas mortem contra] Scalig. v. tur, atque intonat verbum. Pierius. 3, totum hunc locum contendit cum

Et cælum tonat omne tumultu] In Homericis. Taubmann. VIII. 'et maximus insonat æther:' 761 Terret que trementes] Quis enim quem locum vide. Supra, “Ingens saucium non timeret instantem, cum fragor æthera complet.’Inix. cælum eum integer fugeret? Et bene tertonat omne fragore.' Plaut. Amph. ret eos apud quos terror ejus habe. * boat cælum fremitu virum. In his tur : et alibi, Ne me terrete timen. omnibus locutionibus aërem capias. tem. Servius. Sic et Ennius, quem citat Varro 763 Totidemque retexunt] Est hoc Ling. Lat. I. vi. “Clamor ad cælum quod in y. “ Inde alios ineunt cursus, volvendus per æthera vagit.' Cerda. aliosque recarsus Adversis spatiis.'

758 Increpat] Objurgat, incusat. Cerda. Ut, ‘Æstatem increpitans seram.' 764 Ludicra præmia] Vilia, digna Şerrius.

ludo. Hæc apud antiquos ludibria 759 Nomine quemque vocans] Claud. dicebantur, non ut nunc in mala sigStil. ‘et nomine quemque Compel- nificatione. Dabatur autem victori las:' et 2. Ruff. devotaque brachia pro præmio aut pellis, ant vinum, laudat Nomine quemque vocans.' esca, hordeum, unde hordiariæ Valer. Argonaut. iv.' Hortatur, sup- quadrigæ' dicuntur. Servius. plexque manus intendit Iason, No Neque enim levia, &c.] Hom. adducmine quemque premens.' Est hoc to loco, émel oux iephiov, ovoè Boelnu quod Plutarch. de Minutio, presso in- 'Apvúoonv, are nogol dedala riverai genti discrimine in bello, ait in vita ανδρών, 'Aλλά περί ψυχής θέoν "Εκτορος Fabii: και προς άλλον άλλοτε των γε- ιπποδάμοιο : Νon enim victimam neque HóYWY duendTTALVE : Jam ad hunc, jam tergum bovis Captabant, qualia pedibus.

« PreviousContinue »