Page images
PDF
EPUB

590. Verum quum ille, et fatorum et fæderis nuper cum Trojanis initi memor, adduci non posset, ut illis bellum indiceret, Juno ipsa belli portas aperuit — 622. Turni auspicio ad bellum sequitur Mezentius una cum Lauso filio 654 : item Aventinus, Herculis ex Rhea filius — 669: Catillus et Coras Tiburtini, fratres – 677: Camilla e Volscorum gente, mulier fortissima (803 - 817): aliique complures : quorum recensus inde a v. 678 ad finem libri subjicitur.

Infinitum esset,

si commemo- Augustei ævi sensu ac judicio, rare omnia , diluere ac refellere, communi naturæ humanæ lege ac vellem, quæ super sex posteriori- more, carminis epici interioribus bus Æneidis libris a viris doctis caussis, aliena sunt pleraque, ut disputata sunt. Solet fere unus- illa centies recocta iterum perlequisque acceptum hoc ab aliis gere, iterum refellere, molestia tradere : inferiores esse eos libris omni molestias sit. sex prioribus inventionis laude, Ut tamen interpretationis hoc spiritu poetico, et ornamentorum

genus meum, quod non desultocopia ac varietate : itaque multo rium esse ab initio decrevi, sibi minorem voluptatem eos legenti- constet, non omnino eas argutias bus afferre, remitui animum et prætermittere licet. Perstringam vix episodiis aliquot idoneis exci- itaque brevissime potiora repretari, ac languore absterso recreari; hensionum, vel laudum capita, et nec mirum esse, si hæc ita se ha- tanquam levi digito attingam ea, beant: quum ultimam manum poe- quæ caussis idoneis in utramque tæ carmini fatum inviderit. Quod partem destitui equidem arbitror. ne frustra a veteribus traditum Actionem aiunt ab hoc libro proesset, viri docti circumspexerunt cedere carminis alteram , a priore solliciti , quidnam illud esset , diversam, quod ab unitate carmiquod inchoatum tantum, non ab- nis efici quantum abhorrel! res solutum , in his libris habendum in Italia gestas ; idque ipsum poe.

tam non ignorasse, quum sic ordiaMe dissimillimum esse eorum , tur narrationem v. 44. 45 Major qui cæca Virgilii admiratione capti rerum mihi nascitur ordo : Majus sint, tot, puto , locis a me decla- opus moveo : euin autem in hunc ratum est, ut in contrariam adeo errorem inductum, quod sex prioreprehensionem incidere multo- ribus libris Odysseam, his alteris rum judicio videri possim. Omni sex Iliadem redhibere et exprimeigitur cupiditate ac studio in poe- re voluerit. Quod, si quid aliud, tam deposito, tamen jure meo me frustra sumitur, etsi jam inter hoc pronuntiare arbitror, in his Serviana nugamenta (ad lib. VII, argutationibus pauca esse, quæ 1) venditatum; nec, si in singulis viro intelligenti se probare possint. partibus, vel episodiis Homeri ves. Adeo a poetæ consilio , carminis tigiis insistit Maro, eum ita imita argumento, heroicæ vitæ indole, sse credi debebat, ut ejus

sit.

tu

corpus in partes dissectum novo bus, factisque audaciæ ac virtulis exeinplo conglutinaret. Antequam heroicæ specie animos moventibus ad Italiam accederet Æneas, iter versatur, erit abstinendum. Nam Troja factum erat commemoran- et magna est omnium similitudo , dum. Quod in Africam defertur

et magna eorum pars rebus bello classis, quod, quum Juno fraudi- gestis continetur : inprimis si de bus hoc suis consequuta non esset, iis quæritur, quæ argumentum epiut Didonis amore irretitus Æneas cum suppeditare possint. Tum belCarthagine desideret, iterum con- lo, ad ipsum historiarum fidem, scensis navibus Siciliam adeunt

paratæ fuerunt Trojanis sedes in Trojani , et inde profecti tandem Latio ; et variati sunt a poeta puTiberis ostia invehuntur; ea om- gnarum casus mirifice; etiam epinia ad unam illam actionem non sodiis suis distincti. Bellum aiunt minus pertinent, quam difficulta- propter puellam, Æneæ nunquam les, quæ escensu in Latino littore visam, geri : quod verum non est. facto suboriuntur, quibusque ve- Geritur bellum super Trojanorum rendum erat, ne a sedibus in La- sedibus in Latio : accedit Laviniæ tio occupandis et nova colonia conjugium, tanquam pignus fædehuc ducenda prohiberentur Tro- ris cum Latino de his sedibus in Lajani advenæ. Invocatio Musæ non tio concessis facti : VII, 260 sq. 267 per se partem operis constituere seq. Laviniæ amorem, qualem nospotest novam: sed ad excitandos tra ætas probat, ab Ænea frustra in

et inflammandos sub magnæ rei heroica vita exspectari , alio loco 5 exordium cum poetæ, tum lectoris monui. Amatæ quoque partes ,

animos valere debet. Quod diversa quales Mariæ Mediceæ vel Annæ sunt rerum in his ac superioribus Austriacæ, ea ætate dari non potelibris narrandarum genera ,

hoc rant. Etiam icto jam cum Latino fæipsum ad varietatis ac copiæ lau- dere, caussas belli aiunt (Macrobii dem pertinet. Quis in Homero re- exemplo Sat. V, 17) nimis esse censum navium novam carminis exiles ac tenues ; cervam , puellæ partem constituere dixerit, quo- Silviæ delicias, casu a Trojanis niam poeta Musis invocatis illum cæsam. Nec tamen

caussa hæc s orditur? Majus opus se movere ,

belli fuit, sed, exacerbatis jam ingredi , dicit poeta : rerum natu- Latinorum animis prima , qua ras respiciens, bella ac pugnas, erumperent iræ, occasio (cf. ad cum erroribus maritimis compara- VII, 475): eaque ad priscæ vitæ tas : Dicam horrida bella , Dicam morem non male attemperata; inacies etc. v. 41. 42.

primis si Latium cogites quale Reprehendunt alii poetam , illo tempore fuit, per vicos et tuquod horum sex librorum argu- guria sparsim inhabitatum, quum mentum intra bella ac pugnas una urbs Laurentum esset : etsi continetur : hac rerum semper ac poeta tenuitatem rerum diligenter

redeuntium turba, ex oculis legentium removit, resnasci legentis tædium. Scilicet sic que vitæ heroicæ pauperes et exiab omni narratione epica , quæ in les epico splendore summo ornarebus gestis magnis ac mirabili- vit. Sed omnino belli exordia ad

[ocr errors]
[ocr errors]

idem genus

Junonis artes, et ad evocatæ Alec. erat puellæ arbitrium, præferentus fraudes referenda sunt, qui- dus fuisset Turnus : quæstio est ex bus exasperati Latinorum et Turni nostris moribus, ingeniisque pelianimi a novis in Latio sedibus ta, nonex heroicæ vitæ severioribus Trojanos prohibent.

in femineum sexum institutis. Nec In Latino tamen multa sunt, vero Latino displicebat Turnus , quæ personam epicam dedeceant. probatus quoque exinie (v.c. XII, Recte hoc moneretur, si epicam 19 sqq.); prodigiis tantuin et mo ille, quam volupt, personam sus- nitis deorum externum generum tineret, hoc est, si in hoc rege sum- sibi asciscendum esse Latinus in ma rerum verteretur.Nec vero emi- tellexerat. nere eum par erat, si Turnus in me

Potuere utique esse in Æneide, dium erat adducendus, isque cum quæ minus se probarent Vario, Ænea comparandus : aut enim duo Tuccæ, Marcenati vel Augusto : futuri erant Turni, aut simplicitas sunt quoque passim notata a no. actionis et argumenti unitas dese- bis nonnulla , inprimis in deorum renda. Adumbratum est in Latino ministeriis , parum subtiliter diveterum regum exemplum , quo- gesta, alia, inprimis in sermoni. rum vix alia auctoritas , quam ut bus, rhetorum argutiis inquinata, consiliorum populi principes belli

quæ displicere possunt : sed hæc que duces essent. Latinus itaque profecto, quæ nostri ævi critici non audet bellum gerendum de- reprehendenda putarunt,ista ætate trectare, poscentibus populis: lih. vix in vituperium venerunt; Dec VII, 591 sqq. Quum autem Turno omnino cum naturæ siinplicitate summa belli esset mandanda, Lati- et integritate conjuncta , verum es nus annis gravis a rerum actu erat nostræ vitæ fastidio et stomacho removendus. Itaque Turnus copias ducta sunt. Si sex posteriores libri cogit, agmen ducit; et ad ejus vo- non æque delectatione tenent adiluntatem in ipsa urbe novæ copiæ mos magnæ lectorum partis, ac conscribuntur lib. VII, 367 sqq. priores; caussas ejus rei facile Turni autem ferox ingenium ac equidem assequor; scilicet, nt ne violentia multo magis elucescit impetum animi, sublata rei novitacum Latini miti ac mansueta men- te, retusum commemorem, ad te comparata. Sed ipse Turnus sex posteriores libros intelligendos plus audaciæ ac vividæ virtutis doctrinæ haud vulgaris copia rehabet, quam Æneas. Recte uti

rumque antiquæ ltalia scientia reque, ne duo essent Æneæ. Et

quiritur; is autem, qui in rebus dignus erat adversarius Æneæ versatur obscuris, parumque notis, objiciendus. Quum autem huic se- adeoque difficilibus, ubi laboris mel esset tributa virtus cum pru- molestia voluptatem intercipit, et dentia et constantia animi, quam ingravescens tandem tadium lires adversæ et rerum usus et ex- brum manu excutit, non facile perientia afferre solet; violenta illa

ejus rei caussam in se latenter et temeraria fortitudo in Æneam agnoscit, sed in auctore rei, quæ non cadebat, Turno relinqui po- tædium afferebat, reperit. Adeo terat. Annon Laviniæ, si liberum difficile est in se descendere, e judicii sui caussas exquirere occul- vertit, non minus recordari debet, ias. Altera tamen ex parte is, qui magnam hujus voluptatis partem antiquarum rerum lectione delec- non tam ab ipso carmine , quam a, tatur, et tam ingeniose a poeta et doctrinæ copiis , difficultatis susollerter innumera ex Italiæ anti- peratæ sensu , antiquitatis studio quitate commodo loco posita, et ad et amore et quæ alia, profifinem epicum attemperata animad- cisci.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

: Tu quoque litoribus nostris, Æneia nutrix,

Aternam moriens famam, Caieta, dedisti;
Et nunc servat honos sedem tuus, ossaque nomen
Hesperia in magna, si qua est ea gloria, signat.

At pius exsequiis Æneas rite solutis,
2. famam moriens Gud., ingrato sono. 3. At nunc pr. Moret. a m. pr. - 4.
ea deest Puget. signant Heins. e Medic. Gud. et aliis maluit. Sed exemplo adjecto
( sic apud Nasonem, nomina signata saxo) vix satis commode declaravit, quo
modo accipi id vellet. Burmannus ad hysteron proteron recurrit; quod multo
minus commodum est. Contorte etiam Cerda. Si tueri illud velis, dicendum esset :
essa pro loco dicta esse, quo ossa sunt condita , hoc est, pro tumulo; is signat,
adeoque ossa signant, titulo insculpto posteris produnt, nomen tuum. At hæc dura
sunt; præstat altera ante Heinsium vulgata lectio, quam inter ceteros codices Ro-
manus firmat, signat. ut honos servat sedem, sic nomen signat ossa, h. nomen loco
inditum sepulturam Caietz ad nostram memoriam servat. Ed. Ven. repetit, servat.

1—2. Caietæ , quæ in his locis adhuc memoria; nam sedes pro semoritur, memoria in Æneæ errori- pulcro , ut v. 152, lib. VI. honos bus non obscura erat : et promon- pro titulo et nomine, seu inscripto, torii portusque et urbis nomen in seu fama vulgato : supra VI, 507 Latii et Campaniæ finibus ab ea nomen et arma locum servant. Alductum vulgo ferebatur. De Caie- terum ossa nomen signat, eodem ta v. Excurs. I. Super libri initio fere redit; nomen est titulus seaut nimium disjuncto a Miseni me- pulcri , signatque adeo ossa, quæ moria VI, 232 (nam ad hanc re- in eo condita sunt. Hesperiu mafertur tu quoque), aut nimium gna epitheton ornans; v. I, 569 et conjuncto cum verss. ultimis sup. IV, 345 Italia magna , si libri, cum veter. Grammaticis ar- ea gloria. Interpretes a Servio inde gutari nolim.

accipiunt, quasi dictum sit : si quis 3—4. Etiamnum servat honos sensus ejus gloriæ ad inferos est. sedem tuus, exquisite, pro,

ho- Bonus sensus ; sed verba hoc tannos adest acihuc, superest,

tum subjiciunt: quantacunque ea tumuli tui extat

Gloria sit,

qua est

ser

vatur sedi tuæ,

Aggere conposito tumuli, postquam alta quierunt
Æquora, tendit iter velis, portumque relinquit.
Adspirant auræ in noctem, nec candida cursus
Luņa negat; splendet tremulo sub lumine pontus.
Proxima Circææ raduntur litora terræ :
Dives inaccessos ubi Solis filia lucos
Assiduo resonat cantu, tectisque superbis

10

6. quierant ex Hebro ( ignotum nomen et forte corruptum ) laudat Servius; quod et ipsum haberet locum; et sic Montalb. et pro var. lect. alter Hamb. – 7. portusque Gud. reliquit aliquot Heins. et Pier. - 8. cursus Heins. cum vetustioribus, it. fragm. Vatic. Vulgo cursum legitur. – 10. Est το Κιρκαιον. Sprot.

12. resonant

7-9.

tendit iter velis, per vela Ovid. Met. XIV, 260 sqq. inaccesvento data, docte, ut cursum , sos lucos, h. I. silvam, ad

quam gressum tendere aliquis dicitur; raro accedunt homines, solitapro vulgari : tendere cursu. Sic I, riam. Servius : ad quos nullus de656 iter ad navis tendebat Achates. beat accedere, sc. veneficiorum meSub noctem επιπγείουσιν αύται, ut tu. At lucos memorat secundum sæpe Apollonius, ventus secundus Homerica ibid. 149, 150, ubi silincrebrescit et luna favet naviga- vam in insula, et in ea Circes ædes tioni (non negat cursum ) splen- memorat. Esse autem Circeios dore suo, qui egregie describitur: densos silvis, árparüfunes, Jassia splendet tremulo sub lumine pon- δε σφόδρα, και έχειν δούν και δάφων tus. Nota rei imago, quam Cerda πολλήν και μυρρίνην, monstrari porro copiose illustrat; expressa dudum Elpenoris (Odyss.ph, 14) tumulum ab Ennio : Lumine sic tremulo ter- et in ea nasci myrthum, etiamTheora, el cava cærula candent, ap. phrastus acceperat Hist. Plant. V, Macrob. VI, 4.

8, et Plinius porro XV, 29, myr. - 14. Circes insula, facta tum in Europæ citeriore solo postea terra continens, Circeii, primum Circeiis in Elpenoris tunotum Latii promontorium. De ea mulo visam tradi notavit. resonat, vid. Excurs. I. Petita est fabula ex resonare facit, ut alibi quoque. Odyss. x, indeque etiam illustran

Vulgarius est, personare. De canta da; sed poeta ornavit studiose Circes nota res ex Odyss. x, 221 singula verbis exquisitis. raduntur; $94., qui iidem versus quum de nam prætervehuntur Trojani; siç Calypso quoque ab Homero positi III, 699, 700, Divitem cur appel- sint Odyss. &, 61, 62, ex eodem let Circen, caussam puto esse do- loco v. 57 – 61 repetiit reliqua de mus opulentiam ( unde mox tecta foco et de textura. Nam Nûr uit superba ), quam Homerus quoque επ' έσχαρόφιν μέγα καίετο, τηλώθι σ' ei tribuit l. 1. v. 210, 211 et 311, idun Kidsou s' suxsatove Jucu a ave 314, 315, inprimis 348 sqq. conf. vãoor é dades dalquerwy. cf. Plin. XIII,

10

« PreviousContinue »