Page images
PDF
EPUB

doctorum opinionibus, quas totam carminis indolem vel charaéterem tollere videas, tacite aut expresse a nobis occurratur; nam in contentianem cum quoquam defcendere nec ingenii nostri nec moris eft.

XV. Primum de confilio, quod poeta in Aeneide conscribenda fequutus fit, et de fine, quein propofitum habuerit, multi varia comminif. cuntur. Nihil quidem magis alienuni efle por teft ab epico carmine quam allegoria; iugulat enim totam eius vim, rerum et hominum dignitatem attenuat, gratum animi errorem excutit et aestum inter legendum refrigerat, voluptatemque omnem intercipit. Certatim tamen viri docti argutiis fuis Aeneae personain nobis eripere et Augustum submittere allaborarunt. Etiam ex parata noua in Latio fede miseros Troianos exturbarunt; adumbratum esse a poeta nouum tum Romae conftitutum vnius principatum. Simili acumine alii arcana, nescio quae, dominationis Augusteae confilia, in Aeneide condenda deprehendere fibi vifi funt. Ita Spencius, elegantis ingenii vir *), 70NiTixoy epos efle Aeneidem fibi persuasum habebat, neque aliud quicquam poetam fpectafle, quam vt animis libertatis ereptae defiderio aegris fomenta admoueret, et nouum principein approbaret. Nihil tamen Aeneae personam, fortunary, facta et fata habere videas, quod ei confilio refpondeat; nullus in Aeneide populus est liber, qui dominum accipiat; nulla regni seu imperii, monarchiam vo

camus,

*) Polymetis Dialogue III, p. 17 fqq., quem paflim fequun

tur Warton, Holdsworth, et alü.

camus, bona videas expofita aut commendata; verbo nihil occurrit, quo libertatis amore contacti animi adduci aut allici poffint, vt a bono principe malint tuto regnari quam cum libertatis vano nomine paucorum potentiumn dominatione vexari. In Iuliae gentis honorem, quae ab Iulo Aeneae filio originem du. cere videri volebat, nonnulla paslim suauiter memorari, ad Augusti laudes ingeniofe alia inferi, ipfa carminis lectione manifeftum fit, et a veteribus quoque Grammaticis iam moni. tum eft locis pluribus; sed, quantam vim ea res ad dominationem Augusti commendandam habere potuerit, mihi non fatis constare luben ter fateor. Neque, fi noua Aeneae fedes in Latio diuinis humanisque iuribus vallata fue. rit, quale inde propugnaculum nouo Augusti regno partum fit, intelligo; vt adeo, fi demonftrari hoc poffit, poetae confilium illud in Aeneide condenda propofitum fuisse, pa, rum feliciter eum in eo perficiendo et exse. quendo versatum videri dicerem.

In eandem tamen opinionem iam ante Spencium inciderat vir doctus inter Francogallos), qui inprimis fimilitudinem inter Aeneae et Augusti personam et fortunam diferte persequitur. Ingeniofe eum ludere non neges; et conuenit ei cum multis aliis doctis viris, qui opinantur, Augustum sub Aeneae perfona elle adumbratum; eo fpeétare virtutes Aeneae a poeta tributas; eo referunt multa alia. Videas nonnullos tam egregie fibi placere in hoc inuento, vt vndique conqui

rant *) L'Abbé Vatry, Discours sur la Fable de l' Eneide Mom. de Listerat, To. XIX, p. 345.

rant et venentur ea, quae ad Augustum ac, commodari poffint. Sic oris dignitas (lib. I; 589 Os humerosque deo ) cum assentatione in Augustum memorata eft *). Ignoscenda haec putem alicui ex media allentatorum turba, qui Aeneide lecta vnam vel alteram Aeneae laudem ad Augustuin traheret vt Principi palparet. Sed, vt Maro tạm dissimiles perfonas, fortunas, virtutes et facta ac res gestas inter se comparare voluerit, mihi quidem, fi eius iudiciuin et elegantiam recte teneo, parum probabile videtur. Sapientior erat poeta et rei poeticae intelligentior, quam vt talem con gitationem in animum admitteret. Nam, praeterquam quod Aeneae characterem non inue. nit, fed ab aliis iam traditum accepit, circum. spiciendae erant a poeta virtutes Aeneae eius, modi, quae in epico argumento vim et fplendorem haberent, et factorum, quae enarranda erant, causlas idoneas fuppeditarent. Quod fi ille ftudium fuum ponere voluiflet maxi, me in hoc, vt Aeneas Augusto assimulare. tur, quam multa et quam parum confenta. nea epicae narrationi, argumento, operis cha, racteri, temporum rationi, illaturus in cara men fuum fuillet! 5'Eadem fere via carmen mahir inov conditum a poeta visum iam olim erat R.Patri le Boflu**),

vt *) Plura huius generis v.č. apud Tortivan, elegantia hauet minore quam doctrina imbutum virum's Diil

. VI, pag. i

248 eti apud alios reperiasi!loi : ***) Tr. du Poenie épiquie Lib. I, cap. it." Alia opinio fuie

Warburtoni, Praefulis grauiflimi, voluifle poetam per Aeneam adumbrare reip. condendae et legum ferenda. rum auctorem: de qua cf. Excurl. X ad lib. VI Aeneid.

vt Romanos partim ad amplectendum et probandum praesentem rerum ftatum adducere, partiin Augustum ad moderationem ac cles mentiain adhortari et a dominationis libidine et impotentia reuocare voluerit. Sed nec huic consilio vlla ex parte respondet Aeneidis fiue argumentum fiue tractatio; profugus ex vrbe incensa Aeneas nouam sedem quaerit, armis vim illatam propulsat, et sic porro; quid tan* dem his inest, quod ad imperandi artes ac virtutes fpectet? Fabulae tamen Virgilianae vniuerfe inefle et in fingulis carminis partibus aut locis ac verfibus occurrere talia, quae principibus pro falubribus praeceptis coma mendari poflint, nemo neget; quin potius in. ter vtilitates, quae poetarum carminibus des bentur, praecipue hoc commemorandum eft. Verum non propterea dici poteft ac debet: in condendo carmine et in fabula deligenda et ordinanda tale praeceptum propofitum poetae fuifle, cuius explicandi caussa narrationem ina ftitueret. Narrare ille voluit ac debuit rem magnam et arduam et mirabilem.Quod nara ratio illa et delectatio, quae inde accipitur) cum vtilitate ad omnes hominum ordines, ind primisque ad principum animos coniuncta eft, hoc epicae narrationi per se consentaneum eft; ipfa enim rei natura ita fert, vt magnorum virorum facta magna et praeclara fine fumino ad hominum animos, mores ac virtutem, fructu exponi et narrari' nequeant, múlto magis si cum sententiarum fplendore et orai tionis ornatu instituta fit narratio. Vana eft hactenus et intra verborum ambages ac tricas vagans difputatio, fitne mera'voluptas ac de.

lectatio,

lectatio, an vtilitas aliqua propofita cum poetis, tum aliis ingeniosarum artium auctoribus. Fieri fcilicet nullo modo poteft, quo minus voluptas per ingenii facultatein parata vtilitatem ad aliorum ingenia habeat; enimuero voluptas satis magna (perfectam dicunt noftri homines) effe non poteft, nisi cum honefti, pulchri, ac veri sensu illa coniuncta fit. Delectandi quidem modi ac mensurae funt infinitae: delectationem fummam nihil affert, nisi quod fuis numeris abfolutum eft. Decedit adeo voluptati ex Aeneidis seu liadis lectione capiendae omne id, quod in alterutra sensui, quem diximus, non fatis facit. Contra signa Apol. linis vel Veneris, quoniam illum fenfum, etiam supra naturae modulum, ea explent, volupta. te fumma afficiunt, quae nec minus ad ani. mi mores et affectus componendos vim habere debet. Adeo vera voluptas cum vera vtilitate coniuncta est; vti contra fpeciosa ali. qua praeftantia, aut in aliquo tantum genere constituta, vel in adiuncto aliquo inclusa, fpeciosam tantum aut ex parte haustam voluptatem affert, adeoque etiam vtilitatem iisdem finibus circumscriptam.

XVI. Diffimilem tamen omnino Homericorum heroum aiunt efle Aeneam; inferiorem Achille et Vlysse; sola pietate inhgnem. Quid igitur? fi Aeneas alter eflet Achilles ? alter Vlysses? annon' exscriptum potius et seruili imitatione expreflum eum dicturi sint? Non ego is fum, qui caeco aliquo poetae mei amore nihil ab eo peccatum elle contendere veliin. Iliadis argumentum feliciorem materiam et

epica e

« PreviousContinue »