Page images
PDF
EPUB

Hic crudelis amor tauri, suppostaque furto
25 Pasiphaë, mixtumque genus prolesque biformis

Minotaurus inest, Veneris monumenta nefandae;
Hic labor ille domus et inextricabilis error;
Magnum reginae sed enim miseratus amorem

Daedalus, ipse dolos tecti ambagesque resolvit, 30 Caeca regens filo vestigia. Tu quoque magnam

Partem opere in tanto, sineret dolor, Icare, haberes.
Bis conatus erat casus effingere in auro ;
Bis patriae cecidere manus. Quin protinus omnia

Perlegerent oculis, ni iam praemissus Achates 35

Adforet atque una Phoebi Triviaeque sacerdos,
Deiphobe Glauci, fatur quae talia regi:
“Non hoc ista sibi tempus spectacula poscit;
Nunc grege de intacto septem mactare iuvencos
Praestiterit, totidem lectas de more bidentes."
Talibus adfata Aenean nec sacra morantur
Iussa viri — Teucros vocat alta in templa sacerdos.

Excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum,
Quo lati ducunt aditus centum, ostia centum;

Unde ruunt totidem voces, responsa Sibyllae. 45

Ventum erat ad limen, cum virgo “Poscere fata
Tempus” ait; "deus, ecce, deus !” Cui talia fanti
Ante fores subito non vultus, non color unus,
Non comptae mansere comae; sed pectus anhelum,

Et rabie fera corda tument; maiorque videri,
50 Nec mortale sonans, adflata est numine quando
Iam propiore dei.

“ Cessas in vota precesque, Tros” ait “Aenea? cessas? neque enim ante dehiscent Attonitae magna ora domus." Et talia fata

Conticuit. Gelidus Teucris per dura cucurrit 55 Ossa tremor, funditque preces rex pectore ab imo:

Phoebe, graves Troiae semper miserate labores,

40

60

Dardana qui Paridis derexti tela manusque
Corpus in Aeacidae, magnas obeuntia terras
Tot maria intravi duce te penitusque repostas
Massylum gentes praetentaque Syrtibus arva,
Iam tandem Italiae fugientes prendimus oras;
Hac Troiana tenus fuerit Fortuna secuta.
Vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti,

Dique deaeque omnes, quibus obstitit Ilium et ingens 65 Gloria Dardaniae. Tuque, o sanctissima vates,

Praescia venturi, da — non indebita posco
Regna meis fatis — Latio considere Teucros
Errantesque deos agitataque numina Troiae.

Tum Phoebo et Triviae solido de marmore templum 70 Instituam, festosque dies de nomine Phoebi.

Te quoque magna manent regnis penetralia nostris.
Hic ego namque tuas sortes arcanaque fata,
Dicta meae genti, ponam, lectosque sacrabo,
Alma, viros. Foliis tantum ne carmina manda,
Ne turbata volent rapidis ludibria ventis;
Ipsa canas oro.” Finem dedit ore loquendi.

At, Phoebi nondum patiens, immanis in antro
Bacchatur vates, magnum si pectore possit
Excussisse deum; tanto magis ille fatigat
Os rabidum, fera corda domans, fingitque premendo.
Ostia iamque domus patuere ingentia centum
Sponte sua, vatisque ferunt responsa per auras : :
“O tandem magnis pelagi defuncte periclis!

Sed terrae graviora manent. In regna Lavini 85 Dardanidae venient — mitte hanc de pectore curam —

Sed non et venisse volent. Bella, horrida bella,
Et Thybrim multo spumantem sanguine cerno.

Non Simois tibi, nec Xanthus, nec Dorica castra · Defuerint; alius Latio iam partus Achilles,

75

80

90 Natus et ipse dea; nec Teucris addita Iuno

Usquam aberit, cum tu, supplex in rebus egenis,
Quas gentes Italum aut quas non oraveris urbes !
Causa mali tanti coniunx iterum hospita Teucris

Externique iterum thalami.
95 Tu ne cede malis, sed contra audentior ito,

Qua tua te Fortuna sinet. Via prima salutis,
Quod minime reris, Graia pandetur ab urbe.”

Talibus ex adyto dictis Cumaea Sibylla

Horrendas canit ambages antroque remugit, 100 Obscuris vera involvens; ea frena furenti

Concutit, et stimulos sub pectore vertit Apollo.
Ut primum cessit furor et rabida ora quierunt,
Incipit Aeneas heros : “Non ulla laborum,

O virgo, nova mi facies, inopinave surgit ;
105 Omnia praecepi atque animo mecum ante peregi.

Unum oro: quando hic inferni ianua regis
Dicitur et tenebrosa palus Acheronte refuso,
Ire ad conspectum cari genitoris et ora

Contingat; doceas iter et sacra ostia pandas. 110 Illum ego per flammas et mille sequentia tela

Eripui his umeris, medioque ex hoste recepi;
Ille meum comitatus iter maria omnia mecum
Atque omnes pelagique minas caelique ferebat;

Invalidus, vires ultra sortemque senectae.
115 Quin, ut te supplex peterem et tua limina adirem,

Idem orans mandata dabat. Natique patrisque,
Alma, precor, miserere, — potes namque omnia, nec

te
Nequiquam lucis Hecate praefecit Avernis.

Si potuit Manes arcessere coniugis Orpheus, 120 Threicia fretus cithara fidibusque canoris,

Si fratrem Pollux alterna morte redemit,

Itque reditque viam totiens — quid Thesea, magnum
Quid memorem Alciden?-et mi genus ab Iove summo.'

Talibus orabat dictis, arasque tenebat,
125 Cum sic orsa loqui vates : “Sate sanguine divum,

Tros. Anchisiade, facilis descensus Averno;
Noctes atque dies patet atri ianua Ditis;
Sed revocare gradum superasque evadere ad auras,

Hoc opus, hic labor est. Pauci, quos aequus amavit 130 Iuppiter, aut ardens evexit ad aethera virtus,

Dis geniti potuere. Tenent media omnia silvae,
Cocytusque sinu labens circumvenit atro.
Quod si tantus amor menti, si tanta cupido est,

Bis Stygios innare lacus, bis nigra videre 135 Tartara, et insano iuvat indulgere labori,

Accipe, quae peragenda prius. Latet arbore opaca
Aureus et foliis et lento vimine ramus, ·
Iunoni infernae dictus sacer; hunc tegit omnis

Lucus et obscuris claudunt convallibus umbrae. 140 Sed non ante datur telluris operta subire,

Auricomos quam qui decerpserit arbore fetus.
· Hoc sibi pulchra suum ferri Proserpina munus

Instituit. Primo avulso non deficit alter

Aureus, et simili frondescit virga metallo. 145 Ergo alte vestiga oculis, et rite repertum Carpe manu: namque ipse volens facilisque seque

tur,
Si te fata vocant; aliter non viribus ullis
Vincere, nec duro poteris convellere ferro.

Praeterea iacet exanimum tibi corpus amici —
150 Heu nescis ! — totamque incestat funere classem,

Dum consulta petis nostroque in limine pendes.
Sedibus hunc refer ante suis et conde sepulcro.
Duc nigras pecudes; ea prima piacula sunto.

158

Sic demum lucos Stygis et regna invia vivis 155 Aspicies.” Dixit, pressoque obmutuit ore.

Aeneas maesto defixus lumina vultu
Ingreditur, linquens antrum, caecosque volutat
Eventus animo secum. Cui fidus Achates

It comes, et paribus curis vestigia figit. 160 Multa inter sese vario sermone serebant,

Quem socium exanimem vates, quod corpus humandum

Ut venere, vident indigna morte peremptum,

Misenum Aeoliden, quo non praestantior alter 165 Aere ciere viros, Martemque accendere cantu.

Hectoris hic magni fuerat comes, Hectora circum
Et lituo pugnas insignis obibat et hasta.
Postquam illum vita victor spoliavit Achilles,

Dardanio Aeneae sese fortissimus heros 170 Addiderat socium, non inferiora secutus.

Sed tum, forte cava dum personat aequora concha,
Demens et cantu vocat in certamina divos,

Inter saxa virum spumosa immerserat unda.
175 Ergo omnes magno circum clamore fremebant,

Praecipue pius Aeneas. Tum iussa Sibyllae,
Haud mora, festinant fentes, aramque sepulcri
Congerere arboribus caeloque educere certant.

Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum, 180 Procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex,

Fraxineaeque trabes cuneis et fissile robur
Scinditur, advolvunt ingentes montibus ornos.
Nec non Aeneas opera inter talia primus

Hortatur socios, paribusque accingitur armis. 185 Atque haec ipse suo tristi cum corde volutat,

« PreviousContinue »