Page images
PDF
EPUB
[blocks in formation]

Troia capta Aeneas, Anchisae et Véneris filius, vir singulari pietate parique fortitudine praeditus, quum erroris sui anno septimo per mare Tyrrhenum a Sicilia in Italiam navigat, immissa ab Acolo, rege ventorum, rogatu Iunonis gravissima tempestate, ad Libycum litus adpellitur (1–158.); et egressus in terram septem ingenti magnitudine cervos sagittis prosternit, singulosque in singulas naves (tot enim ex dispersa classe collegerat) aequaliter distribuit; socios deinde, longis iam erroribus fatigatos, spe suturae quietis ad tolerandum, quod reliquum esset laboris, hortatur (159 — 222.). Tum Venus Aeneae sui Troianorumque causam apud lovem agit, omniumque calamitatum illarum culpam Iunoni attribuit; unde Iupiter, reserata fatorum serie, spe felicis posteritatis potentiaeque Romanorum dolorem filiae consolatur (223 — 304.). Cuius oratione confirmata Venus Aeneae, locorum ignaro et explorandae regionis causa postero die huc illuc oberranti, sese obviam praebet, naves dispersas salvas esse nuntiat, ostenditque non procul illinc abesse Carthaginem, quam tunc in iis locis condebat Dido (305—409.). Aeneas itaque, matris beneficio cava nube cinctus, una cum Achate Carthaginem ingreditur, ubi et socios salvos comperit, et a Didone benigne excipitar (410-656.). Venus tamen, quod neque Iunonio hospitio neque muliebri inconstantiae satis fidebat, sopito in Idaliae lucis Ascanio, qui a navibus in convivium arcessebatur, pro eo Cupidinem substituit, qui inter amplexus et oscula latenter reginae amorem inspirat Aeneae (657 — 756.).“ Heyn.

Ille ego , qui quondam gracili modulatus avena

Quatuor illos versus, quos Heynii Censura editionis Wagner., Ephem. exemplum secuti typorum diversitate lit. Hal. a. 1835. ch. 185. p. 257 sq. ab reliquis distinximus, Ille ego inserta), Hildebrandi (in Censura edit. horrentia Martis, non esse Virgilii, meae, quam exhibent Iahnii Annall. sed

a Grammatico aliquo assutos, Vol. XXVI. fasc. 1. p. 157 sqq.) Heinsii, Burmanni utriusque, Kootenii Süpflii, Peerlkampii aliorumque est (in singulari de his verss. Dissert. sententia, qui eos, ab aliquot sane Franeq. 1770. edita), Heumanni (Poe- Codd. (inter quos Medic.) omissos, cil. T. II. p. 378.), Marklandi (ad et Virgilii ingenio indignos esse et Stat. Silv. V, 3, 8.), Heynii, Schira- epici carminis gravitati adversari cen chii (Clav. Virg. p. 426.), Graseri (in sent. Sed leguntur illi in Rom., PaVIRGIL. PARS II. ED. III.

1

Carmen, et egressus silvis vicina coegi,

1836. p.

lat. aliisque libris melioris notae ac bie non adiecisset. Paulo maiorem defenduntur et Donati (vit. Virg. §. vim tribuerem alteri Hildebrandi ar60.) et Servii Praef. ad Aen.) aucto- gumento, plane incredibile esse, Virritate, iidemque per se spectati satis gilium eiusinodi inscriptionem adtersi sunt et elegantes, nec quidquam didisse, quae non per se plenam et continent, quod non Virgilianum cen- absolutam contineret sententiam, sed seri liceat, id quod statim singula per- cum ipsius operis initio arctissime lustrantes videbimus; quare Wagnerus coniuncta esset; si modo ullam pro(cui adsentiuntur Iahn. et Weichert. babilem rationem invenirem, qua origo de Lucii Varii et Cassii Parmensis horum versuum ab alio auctore, quam Vita et Carmm. Grimae

ab ipso Virgilio, adiectorum explicari 69. not. 61.) et in edit. sua et in posset. Ex nostra autem sententia Epist. ad Groebelium data, quam neque auctore suo carent versus eleDresdae a. 1836. typis describendam gantissimi et Virgilio dignissimi, necuravit, p. 18 sqq. argumentis satis que unice aptum carmini exordium probabilibus demonstrare conatur, hos detrahitur: Arma virumque cano etc., versus Virgilio non csse abiudican- quod aperte Homeri "Avd ore nou év dos. Equidem, quamquam mihi per- VETTÉ, Moñace imitatur, et ab Ovidio, suadere non poteram, Virgilium ab Martiale aliisquc spectatur. (Vid. iis vere incepisse Aeneidem suam, Ovid. Trist. II, 533. Et tamen ille tamen, quum nemo facile divinare tu ne felix Aeneidos auctor Contulit in possit, a quo et quando hi versus Tyrios arma virum que toros, coll. compositi sint Augusteo aevo dignis- cum eiusd. Am. I, 15, 23. Tuyrus et simi, quos a Tucca et Vario rescis- frujes Acneia que arma legentur, sos essc Donat. et Serv. ll. ll. refe- Roma triumphati dum caput orbis cris. rant, semper eam opinionem habui, Martia). VIII, 56, 19 sq. Protinus quam etiam Wagner. in Epist. illa Italiam concepit et arma virumque, proposuit, et Gossrau repetit, Virgi- Qui modo vix culicem fleverat ore rudi. lium, aegre valedicentem carminibus, id. XIV, 185. Accipe facundi culicem, quibus gloriam debuit, et transeuntem studiose, Afaronis ; ie nugis positis ad genus plane diversum sibique ab arma virumque canas. Veget, de alio impositum, quo num eandem re mil. II, 1. Res igitur militaris (siclaudem sibi comparaturus esset, certe ut Latinorum egregius auctor carminis dubitare poterat, hos versus pro ti- sui testatur exordio) armis constat et tulo s. inscriptione praemisisse uni viris. Cassiodor. de orthogr. Praef. vel paucis exemplaribus huius pri- p. 2278. P. Hunc debemus ordinem cumi libri, quae familiaribus quibus- stodire, ut primo de subdistinctione didam tamquam specimen totius operis camus, .- ut arma virumque cano, mitteret; a qua sententia etiam nunc ubi totius operis summa conclusa est. post ea, quae Hildebrand. et Peerl- Cf. autem de hoc veterum more likamp. contra Wagnerum et memet bros primis eorum verbis commeipsum disputarunt, recedere non pos- moratis. significandi Bentl. ad Hor. sum. Quod enim Donat. et Servius Sat. I, 3, 7. et Ochsner. ad Oliveti narrant, Virgilium non ipsum edi- Ecl. Cicer. p. 395.) Nihil igitur tridisse Aeneidem, sed adeo moribun- huo Henrici sententiae (in Class. dum tamquam opus imperfectum com- Míus. P. XIX. prolatae): qui, hos verburi voluisse, id non impedit, quo- sus vere ad ipsam Aeneidem pertinere minus poëta unum alterumve librum dubitans, Virgilio necessario amicis quibusdam flagitantibus legen- · (horrentia) M[artis arma scribendum dum tradidisse,et ut iis, qui carmina prius fuisse putat, quum arma per se nihil a se conscripta tanto cum plausu ex- aliud sint, nisi instrumenta cuiusque cepissent, etiam hoc novum genus generis, (agrestia Geo. I, 160., commendaret, hanc inscriptionem tica Aen. V, 15., culinaria Aen. I, addidisse putetur, quam totum car- 177. etc.), ut poëta, qui Geo. 1. 1. men in publicum emittens haud du- scripsisset: Dicendum et, quae sint

non

nau

Ut quàmvis avido parerent arva colono,
Gratum opus agricolis: at nunc horrentia Martis

[ocr errors]
[ocr errors]

duris agrestibus arma, nunc ad argu- ex verbo egressus clarissime apparet. mentum epicum transiens iam oppo- Similis oratio Geo. III, 295 — 301. siti causa Martis addere debuerit; Gossr. non male observat, poëtam simplex autem arma in principio car- vocabulo vicina indicare voluisse, maminis admodum frigere, atque etiam ximam inter Bucolica et Georgica et Aen. I, 545. coniungere poëtam verba argumenti et formae intercedere sibello et armis. Ille eyo, ut Ovid. militudinem. coëgi arva, ut Met. I, 757. ille ego liber, Ille ferox quamvis avido parerent colono tacui. ibid. IV, 226. Ille ego sum, di- „ut, licet ille frugum terrae sit avixit, qui longum metior annum. Fast. dissimus, tamen agri proventus uberIII, 505. Illa ego sum, cui tu solitus tate cupiditati eius satisfacerent. Papromittere coelum. Tibull. III, 4, 72. rent arva et coguntur parere agricolae Me ego Latonae filius atque lovis. studio et opera, quae declaratur a Plin. Epist. I, 6, 1. Ego ille, quem poëtis per imperium, vim et similia; nosti, ubi vid. Cort. Markland. ad dicitur agris imperare, agris servire, Stat. Silv. V, 3, 8. et Drakenb. ad parere. [Cf. adnott. ad Geo. I, 99. Sil. Ital. IX, 128. qui quondam et Gesner. ad Claud. in Eutrop. I,

modulatus, scil. sum, quod re- 19.] Hoc loco id, quod Maro, de re cte supplent Wunder). et Wagn., rustica praecipiens, rusticos facere Comma vulgo post quondam positum docuit, cogere arva, ut pareant, ad se tollentes; quorum illc praeter Val. commode transtulit.“ H. Constructio Flacc. I, 757. comparat Aen. I, 365. antem verbi cogendi cum Particula ut, devenere locos mercatique (sunt) quae Burmanno minus elegans videsolum, hic vero bene adnotat, si mo- tur, satis defenditur his locis: Terent. dulatus Participium esset, quod Hey. IIec. II, 2, 26. Andr. IV, 1, 30. nio aliisque videtur, Bucolica collata Caes. B. G. I, 6. Cic. Or. III, 3, 9. quodammodo cum Georgicis deprimi; id. Cat. IV, 3.; quamquam eam raquod sane ab h. 1. alienum, ubi poëta riorem esse negari nequit.

- диатnihil aliud vult significare, quam a

vis Adiectivis et Adverbiis adiectum Bucolicis ad Georgica, a Georgicis ad i. q. quamtumvis (scil. tibi cogitare) Aeneidem se processisse. Alia autem sive vel maxime, et Positivo Adiectivi non minus dura omissi Verbi substan- quodammodo vim Superlativi tribuit tivi exempla ad Ecl. 1, 54. prolata (einen auch noch so Habsüchtigen fere vide. De ipso verbo modulandi vid. i. q. selbst dem Habsüchtiysten). ReEcl. V, 14. (ibique adnott.) X, 51. ctius quam Drak. ad Liv. I, 4, 4. Tibull. II, 1, 53. III, 4, 39. Claud. Burm. ad Phaedr. I, 28, 1. et Ruhnk. rapt. Pros. II. praef. 15. etc. grale ad Ter. Ad. II, 4, 15. de hoc usu cili avena, quae Ecl. I, 2. tenuis disputarunt Brem. ad Nep. Dat. 4, 3. vocatur, ubi vid. adnott. Videtur et Beier. ad Cic. Off. I, 25, 86. hunc versum imitatus esse Nemes. II, 20, 69., optime vero Kritz. ad Ec). I, 3. Incipe, si quod habes gracili Sall. Cat. 23, 6. Ceterum in hac disub arundine carmen, ad quem l. vid. cendi formula etiam flecti volendi verTitius et Barth. Ceterum animadverte, bum, prout loci ratio postulet (cf. quam submisse poëta dicat de Buco- Cie. Verr. II, 42, 102. 58, 142. V, 5, licis, quam ornate de Georgicis, quam 11. pr. Coel. 26, 63. 28, 67. Brut. graviter de bellicis rebus Aeneidis. 21, 83. pr. Flacc. 15, 35 etc.), iam

egressus silvis, relicta poësi Matth. ad Cic. pr. Rosc. Am. 16, 47. bucolica. Silvae enim sunt pascua.

docuit. avido colono. Cf. Ovid. Vid. Ecl. I, 2. (ibique adnott.) II, Fast. I, 677. frugibus immensis avidos 31. et IV, 3. Quare Peerlkamp. errat, satiate colonos et Geo. I, 47. Illa contendens, eum, qui se silv egres- seges demum votis respondet avari Agrisum dicat, cogitationem carminis ve- colae ibique adnott.; colono enim i. natici non excitare non posse. q. agricolae. Vid. ad Ecl. IX, 4. vicina -- arva, scil. silvis, quod Cic. pr. Caecin. 32. et Heindorf. ad

Arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris

nunc.

i. e.

Hor. Sat. II, 2, 115. Verba Gra- quam vereor ut vires tanto operi suftum opus agricolis, quae Grasero ficiant. - Arma horrentia, quae otiosa et alieni laudatoris videntur, opponuntur arvis nitido cultu oculos Wagn. in Epist. laud. p. 19. recte animosque delectantibus, sunt, quae, defendit. Diversam enim huius car- dum ipsa horrent (ut tela horrentia, minis rationem et naturam ab eorum, hastae horrentes), etiam spectantibus quae antea scripsit, respiciens, optat horrorem iniiciunt; quamquam negari auctor, ut, quae nunc scripturus sit nequit, horrens interdum prima signide bellis et caedibus, Romanis suis ficatione prorsus neglecta simpliciter non minus placeant, quam Georgica, pro horrido s. horribili poni, ut plane contrarium carminum genus, Quinct. Decl. X, 7. Tunc horrentibus placatum scilicet et tranquillum, agri- verbis urna praecluditur. Vide inf.v. 163. colis potissimum placuerint; quare etiam gravis illa oppositio per at 1. Poëta initio Aencidis paucis ver

Hanc ipsam autem gravem et bis totum carminis argumentum comminus usitatam opponendi rationem plectitur, Homerum secutus, qui idem Ille ego, qui -- modulatus et coegi -- fecit et in Iliadis et in Odysseae prinat nunc.. cano, in quam vix incidis

cipio. Summa enim Aeneidis est set interpolator aliquis, ut hos verstis Aeneae in Latium adventus et sedes ipsi Virgilio tribuendos censerem, im- ex foedere cum Latino icto ibi acceprimis me movisse fateor. Wagn., pta. Cf. Aen. XII, 187 sqq.

Arhuius dicendi generis bonitatem pro- ma, virumque cano cett. , baturus, confert Liv. X, 19, 17. Bel- Bella canam et viri fata illius, qui lona, si hodie nobis victoriam duis, ast adventu suo in Italiam ea excitavit. ego templum tibi voveo; cui loco mul- Aliam enim explicationem haec verba tos alios addere poterat eiusdem scri- cum praecedentibus coniuncta non ptoris, velut I, 28, 9. 41, 3. III, 17, admittere, quisque videt. Si tamen 3. 31, 7. 56, 12. (certe ex Gronovii principium Aeneidis per se spectatur, coniectura , at vulgari ait substituen- priorum quatuor versuum nulla ratione tis) IX, 1, 8. X, 19, 17. 26, 3 sqq. habita, tum sane arma virumque cum cett. (Cf. etiam Hand. Tursell. I. p. Burm. et Wagn. (qui provocat ad 429.) Qui loci, nostro sane non ex Ovidii locum supra laud. Trist. II, asse respondentes, cui non multum 533.) per èv did d'voīv explicare posprobare videantur, is consideret, ora- sumus, ut omnino hominis bello clari tionem interposita illa sententia Gra- notionem inesse statuamus (coll. intum opus agricolis quodammodo esse fra v. 566. virtutesque virosque et Siinterceptam, ideoque poëtae licuisse lii IV, 11. Mavors strepit et ciet arma ea ipsa Particula adversativa, quae virosque); quamquam vel sic altera bellorum strepitum vitae rusticae tran- ratio videtur praestare, quum Virgiquillitati gravissime opponeret, ad in- lius Homeri Iliadem et Odysseam in choatam orationem

reverti.

unum complexurus et bella et fata Quare Thiel. non inepte comparat (errores) Aeneae canere constituerit. Tibull. I, 10, 15 sqq. Sed patrü ser- Ceterum cf. etiam Aen. XI, 747. vate Lares!

At nobis aerata, La- Primus Troiae ab oris ita intelres, depellite tela. Süpfius sane, meum liges, primum e Troianis in has certe de h. i. iudicium irridens, omnem hu- Italiae (proprie dictae) partes ad Laius enuntiationis formam damnat, et vinium (quod iam auctor libri de Orig. ad Ille ego necessario sum supplen- G. Rom. c. 1. docuit) pervenisse Aedum esse censet; quod per me sup- neam; nam Antenor ad Venetos in pleat, cui mea ratio minus probabilis intimo sinu Adriatico, in aliam Itavideatur. Peerlkamp., et ipse in h. liae partem, quae Galliae Cisalpinae 1. haerens, sententiam non absolutam erat (ideoque non pertinebat ad Itaesse iudicat, quam ita supplet: qui liam antiquam Rubicone terminatam), modulatus sum, at nunc arma cano, appulerat; cf. inf. v. 247. et, qui ante

rursus

Italiam fato profugus Laviniaque venit

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

rum.

eum Italiam frequentarant, Oenotrii, 64. Aen. I, 51. II, 742. 781. III, 601. Euander et He les, ex Graecia ad- IV, 124. 165. VI, 542. 638. 696. VIII, venerant. Malim tamen primus pro 136. IX, 100 sqq., quod autem ad primo, olim accipere, ut Aen. I, 24. Nomina appellativa attinet, quorum (ubi tamen vid. adnott.) VIII, 319. simplex Accusativus eadem ratione Hor. Sat. II, 2, 93.“ H. Wagn. hanc verbis eundi et veniendi adiici solet, alteram rationem probat, Qu. Virg. Aen. I, 201. 307. 365. II, 743. III, XXVIII, 3, e. cum h. 1. comparans 439. 601. V, 732. 813. VI, 696. etc. infra v. 24. et Geo. I, 144. Nam Quid quod adeo Substantivis interdum primi cuneis scindebant fissile lignum, talis Accus. adjungitur? Vid. Aen. i. e. homines antiquissimorum tempo- III, 507. iter Italiam et VI, 542. iter

Mihi prior ratio praeferenda Elysium. Omnino cf. Barth. ad Claud. videtur, quum probabile sit, Virgilium B. Get. 73. Drakenb. ad Liv. XXXIII, in h. l., ubi unum quodque vocabu- 41, 6. Heins. et Burm. ad Aen. II, lum cum singulari vi et gravitate pro- 781. Cort. ad Lucan. I, 678. V, 572. fertur, a prima et propria verborum Oudend. ad Apul. Met. p. 24. et 33. significatione non recessisse. Iahn. Daehn. ad Nep. Milt. 1, 1. et Dat. (coll. Aen. III, 108. VII, 158. VIII, 4, 1. Weichert. de verss. iniuria suspp. 319.) praeterea haec adnotat: Primus p. 86. Ruddim. II. p. 284. Ramsh. non fuit Aeneas inter Troianos, qui S. 134. not. l., qui multa exempla in Italiam venere [vid. tamen quae collegerunt, et quae ad Aen. III, supra Heynii notae inseruimus), sed 162. adnotavimus. Lavinia que primus inter eos, qui a sua stirpe Ita- venit Litora. Copulam que, quam liam tenebant. Saepe enim primus is cum Iahnio et Wagn. restitui, quam. dicitur, qui, ubi sursum ac retro nu- que etiam Thiel., Süpfl. et Peerlkamp. meraveris, in principio eius ordinis, iure receperunt, tuentur omnes Codd. quem effecit, adest, ideoque antiquis- praeter unum Hamb. et omnes, qui simus est.“ (Etiam Gossravium video hunc versuin laudant, Grammatici, in nobiscum facientem.) – 2. Iunge: quibus Quinctil. Inst. XI, 3., eamque Troiae ab oris profugus venit. Quare ut retineamus, ipsa suadet loci senCommata, quibus Heyn. et Wagn. tentia: simplex enim eiusmodi appoverba fato profugus includunt, delevi. sitio Italiam, Lavinia litora , qua ge- fato, adiicit poëta, ut statim ab neri una modo species adderetur, boinitio ad deorum interventum viam nae latinitatis usui videtur adversari sibi muniat (cf. X, 67. Italiam petit et temere defenditur a Paldamo ad fatis auctoribus : esto!); et profugus Propert. p. 238., quum contra Italiam causam continet, cur Troia relicta in Laviniaque litora, i. e. et quidem L. Italiam venerit Aeneas. Gossravio litora, per epexegesin illam, de qua ad haec vox recte videtur movere misera- Geo. I, 498. (III, 198. 473. etc.) dictum tionem, quum significet extorrem patria est, explicandum optime se habeat. Cf. et quid petat nescientem. Cf. Sall. Cat. imprimis locus simillimus infra v. 569., 6. Troiani Aenea duce profugi sedi. cui adde v. 13. et v. 554. cum Wagn. bus incertis vagabantur.

Italiam Qu. Virg. XXXIII, 1. et 8. Fluctuat pro: in Italiam. Constat enim, non autem loci scriptura inter Laviniaque, solum poëtas, qui omnino Praeposi- quod nos cum Wagn. edidimus atque tiones saepe omittere consueverunt, etiam Gossr. recepit, et Lavinaque, verum etiam pedestris orationis scri- cui Wund., Iahn. et Thiel. cum Serptores ante terrarum quoque et re- vio patrocinantur. Sed a Lavinio, gionum nomina , ubi de motu in ali- quam veram esse huius nominis forquem locum sermo est, Praepositio- mam infra ad v. 270. videbimus, recte nes interdum negligere. Aureae ta- fit Lavinius, non Lavinus. Quare mimen aetatis scriptores pedestres non nus recte Prop. II, 34, 64. Lavinis nisi insularum et terrarum maritima- litoribus et Iuven. XII, 71. novercale rum, ad quas navium cursus dirigitur, Lavinum. (Vid. Santen. ad Terent. nomina ita construere solent. Cf. Ecl. I, Maur. p. 430.) Virgilius ipse etiam

« PreviousContinue »