Page images
PDF
[ocr errors][ocr errors]

Sic equidem ducebam animo, rebarque futurum,
Tempora dinumerans ; nec me mea cura fefellit.
Quas ego te terras, et quanta per æquora vectum
Accipio! quantis jactatum, nate, periclis !
Quam metui, ne quid Libyæ tibi regna nocerent !
Ille autem : Tua me, genitor, tua tristis imago,
Sæpius occurrens, hæc limina tendere adegit.
Stant sale Tyrrheno classes. Da jungere dextram,
Da, genitor; teque amplexu ne subtrahe nostro.
Sic memorans largo fletu simul ora rigabat.
Ter conatus ibi collo dare brachia circum;
Ter frustra comprensa manus effugit imago,
Par levibus ventis, volucrique simillima somno.

Interea videt Æneas in valle reducta
Seclusum nemus, et virgulta sonantia sylvis,

700

et existimabam ita fore: et mea solicitudo non decepit me, O fili, per quales terras et per quunta murin jactatum, et quantis periculis agitatum ego te audio ! quam timui ne regnu Africæ tibi obstarent aliquantum! Æneas vero ait: Tua, o pater, tua mosta umbra sæpe risa impulit me venire ad hæc loca. Nuves meæ stant in mari Tyrrheno. Permitte mihi, o pater, permitte conjungere manus, et ne te subducas complexui meo. Sic loquens, simul madefaciebat vultum copiosis lacrymis. Ter conatus erat implicare brachia collo ejus: ter umbra frustra comprehensu elapsa est e manibus, similis ventis levibus et simillima fugaci somno. Interea Æneas cernit in valle secreta sylvam separatam, et frutices sonantes per sylvam ; et fluvium Lethæum, qui

Medir.-690. animum Leid. a m. pr. dicebam animo conj. Heumannus pro prædicebam. Sed v. Burm., qui ducere ad calculos et rationes refert. Simpliciter ducimus animo, at agimus, agitamus, habemus.—691. denumerans pr. Moret. Temporaque numerans alter. annumerans Menag. pr. tua cura Sprot. Sed Serv, mea cura, id est, o tu. Immo vero est spes, expectatio, solicitudo. -692. Quas e, per t. Rom. cum aliis Pier., vel Quas te ego per t. Sed solenne est pronomen primo loco non popi. v. Bentl. ad Horat. Ini Carm. 25, 2.696. adire coëgit, vulgaris ratio, occurrit in Goth. tert. et aliis ap. Pier. Heins. et Burin. cogit adire unus Moret. adire adegit Franc.-699. Dic Franc. rigabant aliquot Pier.-700. dare collo Montalb.—701. conata alter Hamb. a m. pr, compressa multi Burm. vid. II, 792, ubi iidem tres versas : cf. Ge. IV, 499.—702. somnio conj. Tan. Faber. Male. conf. ibid.—703. Præterea Witt. Æneas vidit pr. Hamb. vidit etiam in aliis. v. recepta Menag. pr. v. inf. viii, 609.-704. Et clusum Dorvill. Reclusum Rom. Mox libris optimis et vetustissimis insidet lectio sylvæ, uti Medic. a m. pr. Gud. Rom. et aliis, et sic emendabat Benedictus in Junt. Possis itaque conjectare,

[ocr errors]
[ocr errors]

Lethæumque, domos placidas qui prænatat, amnem.
Hunc circum innumeræ gentes populique volabant;
Ac, veluti in pratis, ubi apes æstate serena
Floribus insidunt variis, et candida circum
Lilia funduntur, strepit omnis murmure campus.
Horrescit visu subito, causasque requirit
Inscius Æneas, quæ sint ea flumina porro,
Quive viri tanto complerint agmine ripas.
Tum pater Anchises: Animæ, quibus altera fato

[ocr errors]

præterfluit tranquillam sedem. Gentes et populi innumeri rolabant circa hunc fluvium. Et quemadmodum quando in pratis, suda æstate, apes adhærent dirersis floribus, et vagantur circa alba lilia; sic omnis campus sonat fremitu. Æneus ignarus rei stutim obstupet aspectu, et petit cuusas: quinam ergo sint illi flurii, aut quinam homines occupaverint ripus tunta multitudine. Tunc pater Anchises ait : Anima, quibus alia corpora destinuntur per futum, bibunt oblivia aterna et liquores

lectionem antiquiorem fuisse sive illam, sive sylra, sylvis autem advenisse ex altero loco lib. III, 442 Averna sonantia sylris. Sed sylris, quod Medic. a m. sec. habet, ita ut Aproniana esse videatur lectio, auctoritatem facit Mediceus Pierii et fragm. Vatic.; adde binos e Goth, Estque ea doctior lectio : nam rirgulta sonantia sylvis nihil aliud sunt, quam virgulta sylvarum s., adeoque simpliciter, sylvæ sonantes sc, venti flatu. Minus bene constituas v. s. sylvis, h. e. sylvarum, arborum strepiţii, ut rivis sonantes sylve, resonantes rivi strepitu sint. Ut vero hoc fieri possit, ut sonent seu strepant arbores, necesse est, Elysium auras suas et Zephyros habere; de quo dubitari nequit; præiverat jam Homerus : ’AN'aiel Zepúpolo etc. Od. a. 567. 568. Pind. 01. B. 129 sq. Conf. ad Ge. IV, 484. Ad ampis strepitum minus bene referunt hæc alii cum Servio : “ virguita sonantiu sylræ, quæ est juxta prærupta fluminis” atqui Lethe quietus et placidus amnis est. Itaque nec Catræi emendatio admittenda: sonantia ripis: saltem riris conjectare debebat.--705. Le.theum, male al.. Est Anbaîos v. c. Callim. in Del. 234 et sup. v, 854. Horat. . Epo. 14, 3, ubi etiam male Letheus. domus sec. Hamb.—706. populique frequentes Goth. tert., sed rolabant adhaserat superiori versui.--707, relut Gud. et al.—708. circa Goth. tert., male. Nam circumfunduntur.--710. risus alter Hamb. subito risu Dorvill.-711. sunt aliquot Burm., sed recentiores.-712. . Quidve aliquot Pieriani, alii quique viri, ut et in Hamb. pr. et Dorvill. lectum. complerint Pierius in nullo'suo invenerat, sed complerunt, vel complerent. Eadem

[merged small][ocr errors]

713 Quibus altera fato Corpora deben- primo invexit Pythagoras, tenuerunttur] Non enim omnes animæ alia in que deinceps Socrates et Plato. His corpora redibant, ut mox dicemus adharet hoc loco Virgilius, nt et Ge. 748. Sed jam opus est, it promissam IV. 220. qui prius Epicurun sequesæpe de animarum natura disserta- batur, Ecl. vi. 31. Id omne undecim tionem exequamur, et evolvamus capitibus complectemur: quæ quanmysteria faniosæ illius translationis tum a Christiana veritate absint, facile animarum diversa in corpora, quæ erit intelligere. Græcis ueteuXÚXwols dicitur. Hanc,

[ocr errors]

Corpora debentur, Lethæi ad fluminis undam
Securos latices et longa oblivia potant.
Has equidem memorare tibi atque ostendere coram,
Jampridem hanc prolem cupio enumerare meorum:
Quo magis Italia mecum lætere reperta.
O pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putandum est
Sublimes animas, iterumque in tarda reverti
Corpora? quæ lucis miseris tam dira cupido?
Dicam equidem; nec te suspensum, nate, tenebo;
Suscipit Anchises, atque ordine singula pandit.

Principio coelum ac terras, camposque liquentes,

[ocr errors]

tutos ad aquas Lethæi fluvii. Ego certe jamdudum opto enarrare tibi, et coram monstrare illas, et enumerare sobolem illam meorum: ut magis gaudeas Italiam de mum inventam fuisse a te. O pater, ait Æneas, an existimandum est animas aliquas illustres hinc redire in lucem, et reverti rursus in pigra corpora? quodnam est miseris tam insanum vitæ desiderium? Respondet Anchises : 0 nate, equidem dicam, nec te relinquam dubium. Et sic explicat singula per ordinem. Primo, spiritus fovet intus cælum, terrum, spatia aquea, et lucidum globum Luna, et astra

varietas apud Burm. Sed complerint fragm. Vatic. Medic.—714. Letheique Zulich. v. ad 705.715. portant Rom.—717. prolem hanc sec. Rottend, et Erf. cupio prolem hanc Goth. tert. memorare prior. numerare Menag. pr. tuorum Ven. et pro Var. Lect. pr. Rottend. Ceterum juncturæ asperitas aliqua in v. 716. 717 inesse videtur. Puto a poëta scriptum fuisse: Has_ostendere coram Jampridem, ac prolem cupio enumerare tuorum.--718. mecum omnes; olim tamen vulgatum erat tandem; Zulich. nec non lætare. Sane lætare potiorem librorum habet auctoritatem, Medicei quoque a pr. m. cum aliis Pier. et Burm. ; Romanus autem : Quo magis Italiam mecum lætare repertam. Erat is forte audiendus; sed retinere potest impetum fragm. Vatic. Italiam mecum lætere reperta, a pr. m, mox emendatum: Italia et lætare.–719. aliquos Rottend, a m. pr. hinc ad cælum Menag. pr. est abest a binis Burmann.-720. in tarda retraxit Burmannus ratione et Pier. libb. auctoritate. Vulgo ad t., quod Vatic. cum fragm. Vatic. et Medic. tuentur. -721. miseræ Menag. pr. quæ miseris lucis Witt. est addunt in fine nonnulli Pier, et Burm. et fragm. Vatic. a m. pr.–722. suspectum Goth. tert.--723. suspicit multi vitiose, ex more; etiam Ald. pr., sed emendatum in Ald. 1505, et a Benedicto in Junt. Est útoraußável.-724. ac deest binis Burmann. et Goth. tert. terram Rom. et Gud. cum Goth. sec, et fragm. Vatic. a m. pr., at cf. Ge. IV, 221 Terrasque tractusque maris. terras columque profundum Donat. ad Terent., memoriter. v.

NOTÆ 724 Principio cælum, &c.] 1. Caput. infima terra, cui liquentes campi, sive Deus rudem informemque materiam aqua substernitur; mediæ partes, in quatuor elementa primum digessit, Sol, astra, globus Lunæ, quo inferiora ignem, aërem, aquam, terram. Inde elementa a cælestibus quasi commumundi corpus fabricavit, varias in ni termino separantur. Ut enim sunt partes ac sphæras, quasi membra dis- infra Lunæ globum naturæ quatuor tinctum: barum suprema, cælum; elementorum per formas distinctæ Delph. et Var, Clas. Virg.

3 K

[ocr errors]

Lucentemque globum Lunæ, Titaniaque astra,
Spiritus intus alit, totamque infusa per artus
Mens agitat molem, et magno se corpore miscet.
Inde hominum pecudumque genus, vitæque volantum,
Et quæ marmoreo fert monstra sub æquore pontus.
Igneus est ollis vigor et coelestis origo

730

Titania : et mens didita per omnia membra movet totam illam molem, et miscet se cum magno illo corpore. Inde oritur genus hominum, et pecudum et vitæ avium, et monstra quæ mare fert sub polita planitie. Inest illis animis vis ignea, et origo,

Burm.—725. Ingentemque g. Medic. a m. pr. et Colot. Tithonia Goth. tert. Aut Solem in Titaniis astris latere aut Titanaque et astra legendum, contendit Trappius, sed v. Not.—726. tutamque in fuca fragm. Vatic. a m. pr. effusa Leid. un. infusa partus Goth. tert.-727. miscet se corpore nihil aliud est quam forma loquendi doctior pro vulgari, miscet se corpori.--728. Hinc ap. Serv. volucrum Goth, sec. cum Rom.-730. olii ed. Commelin. illis duo apud Burm.

NOTE suis in sphæris: ita supra globum Inde, juxta Pythagoram significat : eundem sunt eædem naturæ longe Ex hoc Deo, qui est mundi anima; quaexcellentiori modo per virtutes : ha- si decerpta particulæ sunt vitæ hominum bent quippe cælestia corpora ab ignis et pecudum. Juxta Platonem vero natura lumen ac motum, à terræ na- significat : Ex reliquiis hujus temperatura solidam firinitatem, ab aëris na- tionis, ex qua mundi animain formaverat tura perspicuitatem, ab aquæ natura Deus; formate sunt ub eodem singulares æquabilem lenitatem: sed illæ omnes animæ virentium. Ita Plato loquitur naturæ illic in formam præstantissi- in Timæo. Quænam autem illa fuerit mam, nempe ignis, redactæ sunt; temperatio, satis dilucide percipi non cujus tanta est excellentia, ut quin- potest, neque ex Platonicorum, neque tum elementum sive quinta cssentia ex Platonis ipsius verbis. Virgilium dici possit : quemadmodum hic apud autem Platoni potius quam Pytha. nos in unam mixti formam quotidie goræ hic adhæsisse existimo: quia coalescunt. Ita Plato in Timæo, et sic melius hæc omnis ejus doctrina Marsilius ibid. cap. 24. De Titanis constabit, ut ex sequenti capite manomine, quod Soli præcipue tribuitur, nifestum fiet. Æn. iv. 119.

730 Igneus est ollis vigor..., semi726 Spiritus intus alit, &c.] 11. Caput. nibus, 8c.) iv. Caput. Docet Plato Huic mundi corpori Deus animam diserte in Timæo, unicum illum ac sive spiritum addidit, cui inest prie- supremum Deum, postquam ex anicipue intellectus, intelligentia, et natura, mæ mundi reliquiis animas formasset, id est vitalis ac seminaria virtus. Et rationis et intelligentiæ participes; hanc quidem animam Pythagoras eas quasi sementem sparsisse in Solem, Deum ipsum esse contendebat, ut in Lunam, aliaque astra et instrumenliquet ex Minutio Felice: at Plato ta temporis: ita ut singulæ singulis non Deum, sed opus putabat summi astris quasi vehiculis invectæ, univers Dei.

som contemplari possent. Addit, 728 Inde hominum, &c.] 1. Caput. eum post ejusmodi sementem, anima

Seminibus, quantum non noxia corpora tardant,
Terrenique hebetant artus, moribundaque membra.
Hinc metuunt, cupiuntque; dolent, gaudentque; neque auras
Dispiciunt clausæ tenebris et carcere cæco.

coelestis : quatenus corpora noxia non gravant, et artus terreni membraque mortalia non retundunt vim illam. Hinc animæ timent et desiderant, mærent et lætantur: nec suspiciunt cælum, incluse in tenebris et obscuro carcere. Præterea quando

cum ed. Ven. c. imago Goth. sec.--731. corpora noxia plurimi Burm. tardent qu. Moret.--732. Terrhenique fragm. Vatic.—733. Hinc m. cupiunt gaudentque dolentque Macrob. in So. Sc. 8 et sec. Rottend. neque Heins. e codd. Vulgo nec, quod tamen Rom, tuetur. neque miras Medic. a m. pr.-734. Dispiciunt præclare Heins. restituit e Gud. a m. pr. Voss. binisque Rottend. (vid. sup.

NOTÆ

rum cum corporibus conjunctionem siquidem, juxta Pythagoram et Plainferioribus ac junioribus Diis per- tonem, mutua erat earum commumisisse. Appellat Plato juniores tatio. Totum porro earum discrimen Deos, Cælum, Terram, Saturnum, ex crassiori aut subtiliori corporum Rheam, Jovem, &c. Tum ait, juniores discrimine petebatur: nt inter infan. Deos, viventia corpora ex elementis tem ac juvenem; virum ac senem, procreasse, quibus duplicem animam videmus contingere. Atque illud est addiderint; alteram immortalem, ex quod vocat Plato sub finem Timæi, divina illa semente, qua sidera consita ' mentis jacturam et acquisitionem, fuerant, quasi quodam defluvio delap. qua invicem animalia commutantur, sam; quam in capite rotundo, quasi Távta TÓTe kal vûv Slaueißetai Swa in mundi compendio locaverint: al εις άλληλα, νου και ανοίας αποβολή και teram mortalem a se conflatam ; cujus KTNOEL MET Aßarróueva. Quo autem partem quæ irascitur, circa cor; quæ ordine fieret illa transmutatio, mox concupiscit, circa jecur posuerint. dicemus. Hinc inter ipsos homines, SEOTEIPE TOùs mèv és "Hilov, tous 8 eis indolis, ingenii, morumque diversitas, Zelhuny, Toùs 8 eis tà tara soa õprava ex eadem oriebatur varietate corpoxpóvov. To tè uetà Toy otrópov, Tois véous rum: ideo ait poëta, cælestem in eoTapeowke Geoîs cámara OTTELV, &c. rum animis esse originem, et vero apo' Hinc patet, cur Virgilius vitas illas parere; quatenus corporum et mem-' sive animas vocaverit semina. Item brorum pondere non gravantur. cnrigneus rigor et cælestis origo jisdem 733 Hinc metuunt, cupiuntque, 8c.] sit; nempe, vel quia per multa sæcula VI. Caput. Ex illo cum corporibus astris invectæ aliquid ex ea contraxe- nexu oriuntur perturbationes omnes runt natura, quam igneam esse dixi- animorum. Prout quippe, aut sanmus, 724. vel quia fortasse ex eodem guis, aut pituita, aut flava, atrave bilis cæli igne et quinta essentia conflatæ in corporibus prævalet: ita motibus sunt, ut Platonicis quibusdam visum aliis, aliisve, facilius animi agitantur. est.

His autem quatuor motibus ceteros 731 Quantum non, &c.] v. Caput. omnes poëta coniplectitur: quippe Animæ ejusdem erant naturæ, in bo- metu ac desiderio sive spe in malum ac minibus, belluis, volucribus, piscibus: bonum futurum ferimur; dolore et

« PreviousContinue »