Page images
PDF

Sic fatus, meritos aris mactavit honores,

1 honores, . Taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo; Nigram Hyemi pecudem, Zephyris felicibus albam.

Fama volat, pulsum regnis cessisse paternis Idomenea ducem, desertaque littora Cretæ ; Hoste vacare domos, sedesque astare relictas. Linquimus Ortygiæ portus, pelagoque volamus,

tuno taurum ; tibi taurum, o Phoebe formose: Tempestati ovem nigram, Zephyris propitiis candidum. Rumor spargitur, ducem Idomeneum ejectum abiisse e paternis regnis, et littora Cretæ esse vacua, domos carere hostibus, et regionem relictam patere. Linguimus portus Deli, et mari currimus: et radimus Naxum in montibus

cf. Burm.-118. mactabat ap. Nonium in honor, et ap. Macrob. IV Sat. 1.121. regno c. paterno pr. Hamb., quod esset pedestre.–123. domus aliquot Heins. ut fere semper variant scripti in h. v. domum aliquot Pieriani, it. fragm. Vatic. atque vacare Zulich. a m. sec. Porro libri et grammatici olim distinxerunt; desertaque l. C. Hoste, v.d. Possit etiam distingui: desertaque 1. C. Hoste vacare, domos sedesque a. r. Sed vulgaris interpunctio satis com

NOTÆ selo : 'sive utrumque Jupiter Simul Deliaco facta esse, ubi sanguinem secundus incidisset in pedem.

fundi nefas erat. Et vero non sacri118 Honores] Pro sacrificiis sæpe ficassetHyemi et Ventis ad aram Apolsumuntur: infra, 547. “Junoni Ar linis. Ubi igitur? 'fortasse in littore. givåe jussos adolemus honores.' De 122 Idomenea] Ionice, 18oulevña, ut Neptuno, Æn. 1. 129. De Apolline, longa sit penultima, ut Æn. 1. 615. Ecl. 111. 104.

Ilionea petit dextra.’Idomeneus filius 120 Nigram Hyemi, &c.] Per Hye- Deucalionis, nepos fuit Minois Cremem, intelligit Tempestates, quæ ex tensis regis, duxitque Cretenses ad Cicer. de Nat. Deorum III. 51. ‘Populi Trojanum bellum : unde rediens cum Romani ritu consecratæ sunt,.... in tempestate vovisset se sacrificatunostri duces, mare ingredientes, im- rum Diis, quod sibi appulso primum molare hostiam fluctibus consueve- occurreret, occurrissetque filius; eum runt.' Ad hunc morem allusit Virgi. pater immolavit; orta deinde peste lius, hic, et v. 772. Tempestatibus pulsus est rex a civibus, quasi impius agnam Cædere deinde jubet.' Et po, in prolem, atque ita Diis invisus. Inde tat hic Taubmannus ex Plauto, pecu- abiisse dicitur in Calabriam Italiæ, et dem maxime de ovino genere dici. ad Salentinum promontorium urbem Venti quoque Deorum loco habiti sunt, condidisse. Ait tamen interpres tam apud Græcos ex Herodoto, qui Lycophronis, eum a Nauplio pulsum, 1. vii. Athenienses inducit Boreæ sa. Eubææ rege : qui ut neceni Palame. crificantes ; quam apud Romanos ex dis filii, Ulyssis dolo a Græcis ad Seneca Natur. Quæst. 1. v. 17. qui ait, Trojam occisi, vindicaret ; Cretam Augustum in Gallia commorantem, occupaverat. Diodorus non pulsum Circio, Galliæ Narbonensis peculiari Idomenea, sed in patria diem obiisse vento, templum vovisse ac fecisse. De censet. Zephyro, Ecl. y. 5. At notat Macro. 124 Ortygiæ] Antiquum nomen bius hæc sacrificia, non in templo Deli insulæ: vel ab õprut, coturnix,

125

Bacchatamque jugis Naxon, viridemque Donusam;
Olearon, niveamque Paron, sparsasque per æquor
Cycladas, et crebris legimus freta concita terris.
Nauticus exoritur vario certamine clamor;

sopantem tumultu Baccharum, et viridem Donysam, et Olearon, et Paron can didam, et Cycladas sparsas per mare, et freta distincta multis insulis. Tollitur clamor nautarum diverso conatu. Socii impellunt sese, ut adeamus Cretam et

moda.—125. Bacchantemque Menag. pr. Naxum fragm. Vatic., ut mox Olearum et Parum. Nason aliquot Pierii, quem vide. Donysam vulgo legitur: sed Donusam aliquot ejusdem, ut in codd. Plinii et Taciti scribitur; et Græce Δονούσα vel Δονουσία ; nermo scribit Δονύσα, etsi ex Διονυσία ductum esse volnnt. v. Steph. h. v. Donisam, Donissam, Dinosam alii, vitiose.—126. Olearon Heins. secundum Medic. et vetustiores alios. Olearum fragm. Vatic. At alii Oliaron. Græce utrumque scribitor 'onlapos et réapos. v. Heins. et Pier. Parum aliquot Pier. cum fragm. Vatic. Pharon Medic. et al.-127. freta concita omnes fere libri, etiam fragm. Vatic., edd. item (cum Servio et Donato) Grammatici ap. Heins., qui tamen prætulit consita, ut jam Dan. Heins. ediderat, laudatque pro ea lectione primum Moret. Ad Sporadas referendum id esse, facile patet. Sed, quid in illa tot tantisque auctoritatibus firmata lectione concita reprehendendum sit, non facile videas. Hoc porro video, esse eam doctiorem, quam consita, et ex maris natura in fretis. Denique non intelligo, quam poëticum hoc sit, tam accurate Cycladas et Spo. radas distinguere, quod vix in geographicis libellis fieri solet. Suo jam tempore consita a multis lectum narrat Cerda, recte tamen inhæret alteri, vel Paullini auctoritate, qui et ipse legerat ac probarat concita. concita remis aliquot Pier. ventis pr. Hamb. pro var. lect. Wall. a m. pr., sed terris a sec. -128. exagitur Oudart. vario hortamine, cum hiata, fuere, qui conjicerent jam ap. Pierium, et nuper firmare voluit vir doctus inter Danos, ut ex Nova Biblioth. Litt. et Artt. eleg. T. iv, P. 1, p. 5, intelleximus. Verum clamor nauticus est illud ipsum celeusma vel hortamen, neque adeo cum hortamine exoriri potest ; sequitur porro: Hortantur socii. Denique vario certamine bene ex poëtici sermonis more adjectum ; certant inter se manuum opera, studio, dum discessum parant. vario discrimine Goth. tert. lapsu librarii,

[ocr errors]

cajtle ; quod genus illic, aut primum, 29. 69. Hodie Naxi. aut magna multitudine visuin volunt Viridemque Donusam] Jacet inter grammatici: vel juxta alios, ab Orty. Icariam et Gyarum, marmore viridi gia Ætoliæ; cujas et hanc, et alias com- celebris : hodie Donussa. plures Ortygias, colonias fuisse volunt. 126 Olearon, &c.] Olearos vel Oli. | 125 Bacchatamque jugis Naxon] Na- aros; juxta Nigrum nunc dicta Quinixus, una Cycladum, insula nobilissima, minio. Paron.] Paros, hodie Pario, ni. ad meridiem Deli, vino fertilis, unde veo marmore nobilis. De Cycladibus, Baccho dicąta: quia Ariadnen, a supra, 74. Theseo raptam ibique relictam, fer 127 Concita] Propter angusta inter tur excepisse. Bacchata dicitur, id insulas spatia. Alii consita, i. e. ubi est frequentata a Bacchis, furiosis variæ terræ, seu insulæ, quasi sata Bacchi comitibus fæminis : Ecl. v, et seminatæ sunt,

Hortantur socii, Cretam proavosque petamus.
Prosequitur surgens a puppi ventus euntes,

130
Et tandem antiquis Curetum allabimur oris.
Ergo avidus muros optatæ molior urbis,
Pergameamque voco, et lætam cognomine gentem
Hortor amare focos, arcemque attollere tectis.
Jamque fere sicco subductæ littore puppes;

135 Connubiis arvisqué novis operata juventus; Jura domosque dabam : subito cum tabida membris, Corrupto coeli tractu, miserandaque venit Arboribusque satisque lues, et letifer annus. Linquebant dulces animas, aut ægra trahebant

140 majores. Ventus suboriens a puppi propellit naviguntes : ac demum appellimur ad vetera littora Curetum. Ergo cupidus exstruo muros desideratæ urbis, et eam appello Pergameam: et hortor populum gaudentem hac appellatione, ut curet domos, et erigat arcem alto fastigio. Et jam ferme naves deductæ e mari stabant in littore sicco : juventus vacabat conjugiis et agris novis : distribuebam leges ac domos : cum repente pestis funesta, et putrida, et annus mortifer venit in corpora, et in arbores, et in segetes, vitiatis spatiis aeris. Socii amittebant dulces animas, aut trahebant languentia corpora: præterea Sirius cæpit urere campos infæcundos :

qui e supinis et stupidis prorsus fuit in illo codice.-129. Cretan pr. Moret. Cretas Hugen.--131. Set tandem Medic. allabitur idem a m. pr. et Venetus, illabitur Zulich., sed correctum. labimur sec. Hamb.—132. uptare librarii lapsu ex optate Wall., unde Burm. notaverat virum doctum, qui hinc mallet : aptare emolior urbis. Eum conjectorem se fuisse, Burm. Sec. profitetur ad Anthol. Lat. Poët. p. 467. Simili lapsu sup. 109. aptavit pro optavit locum regno.--133. Pergameongue ed. Ven. et revocavit Heins., omissum in aliis. Distinxere olim alii : P. voco lætam c. gentem. H.-135. s. l. classes Hamb. pr.–136. Poterat scribi, saltem pronuntiandum est, Connubls. armisque Ven.-137. dabant Zulich.--138. Corrupta Rottend. a m. pr. tactu Hamb. pr. a m. pr. tracta Mentel. tert.-139. et l. annus Linquebat d. a. aliquot

NOTÆ 131 Curetum oris) Cretam signifi- ram privatarum domorum et rei fa. cat: ubi Curetes populi, vel familia miliaris. Id enim focus sæpe signififuit ministrorum Cybeles : sic dicti cat: ut cum dicimus, pugnare pro aris juxta Strabonem, 1. x. a koupà tonsura, et focis ; id est, pro re sacra ac proquia anteriorem capitis partem de- fana, publica ac domestica tonsam gestabant. Saltationis armatæ 136 Operata, &c.] Vel operam dabat inventionem iis Plinius tribuit. Ce connubiis et agris colendis, ut expli. teri etiam tympana, quorum strepitu cat Donatus. Vel sacrificabat pro feJovem recens natum Saturni patris lici successu conjugiorum et agrorum : voracitati subduxere. . Iidem dicti nam, et ante hæc omnia præibat apud Corybantes et Idæi Dactyli.

veteres sacrificium, et operari simpli. 134 Amare focos] Servius ait com citer, sacrificare interdum significat, mendari studium sacrificiorum, quæ ut Ge. 1. 339. lætis operatus in semper igne perficiebantur: ego cu- herbis.'

.

. 145

Corpora; tum steriles exurere Sirius agros; ..
Arebant herbæ, et victum seges ægra negabat. .
Rursus ad oraclum Ortygiæ Phoebumque remenso
Hortatur pater ire mari, veniamque precari :
Quam fessis finem rebus ferat; unde laborum

. Tentare auxilium jubeat; quo vertere cursus.

Nox erat, et terris animalia somnus habebat.
Effigies sacræ Divum Phrygiique Penates,
Quos mecum a Troja mediisque ex ignibus urbis
Extuleram, visi ante oculos astare jacentis
Insomnis, multo manifesti lumine, qua se
Plena per insertas fundebat Luna fenestras;

150

herbe siccabantur, et messes aridæ non dabant cibum. Pater meus hortatur me ut remenso mari eam iterum ad oraculum Deli, et ad Phæbum ; et ut orem veniam: et petam, quem terminum ponat rebus afflictis, unde imperet nos querere subsidium in tot difficultatibus, et quo convertere cursum. Nox erat, et somnus tenebat animulia per terras. Statuæ sacræ Deorum, et Penates Phrygii, quos exportaveram mecum a Troja, et e medio incendio urbis ; visi sunt in somnis stare ante oculos decumbentis, multa luce conspicui : qua parte Luna plena mittebat suum lumen per fe

codd. ap. Pier.-141. duin Parrhas. in marg. Serius Menag. exuere Wall. 142. Ardebant tres Burm, cum fragm. Vatic. seges ipsa alter Goth., ex lapsu librarii, negabant Gud. et Mentel. a pr, m., quod placebat Heinsio. negare fragm. Vatic. a pr. m.-143. Oraculum plene in multis codd. et edd. reviso Puget., sed v. sup. II, 181.-145. Quam finem Heins. e Grammaticis et codd. post Pierium restituit. Adde fragm. Vatic. alii quem. qurm finem fessis tres Burm.–146. temptari Leid. un. et Oudart. (scilicet scribitur fere temptare) auxiliumque jubet alter Hamb.-147. in terris pr. Hamb. a m. sec. et somnus t. a. h. Dorvill.-149. ab T. Parrhas. in marg. et fragm. Vatic. que abest a Moret. sec. Porro Burm. conj. urbe Extuleram.—150. jacentes Menag. et Witt., 'sed oculi jacentes argutius quid habent quam pro carminis epici dignitate. jacenti Græv. et Leid. eleganter, jam Burmanno judice. Nec tamen deterius est jacentis, sc. Æneæ.-151. In somnis passim editum: est hoc exquisite pro in somno, per somnum. Hactenus bene. Sed, si visi astare Penates multo manifesti lumine et quidem Lunæ, qnæ per fenestras se immit. tebat, non somnium esse hoc potuit. Et ipf. 173 Nec sopor illud erat etc. Quod si hoc forte aliter expediri posset: tamen prius illud necessario requi. rere videtur Insomnis, quod alii habent, ut vigilanti species Deorum fuerit ex. hibita. Dubitationem recte movit etiam Trappius ; datam solutionem vix probes. insomnes pr. Rottend. manifesto lumine aliquot ap. Heins. solenni

NOTÆ 141 Sirius) Stella in ore majoris seratas, id est, non seratas, non clausas canis, quæ canicula dicitur: de ea Ge. sera ; per syncopen, ut Æn. 11. 379. II. 353. De Ortygia, sive Delo insula, Aspris sentibus,' pro'asperis; paulo supra, 124. de Phæbo, Ecl. 111. 62. durius. Turnebus, ædibus insertas et De Phrygiis Penatibus, Æn. 11. 717. interpositas, ad lucem admittendam. 152 Insertas] Servius explicat, in- Germanus, trajectas et penetratas lu, Delph. et Var. Clas.

Virg.

20

Tum sic affari, et curas bis demere dictis :
Quod tibi delato Ortygiam dicturus Apollo est,
Hic canit; et tua nos en ultro ad limina mittit.
Nos te, Dardania incensa, tuaque arma secuti;.
Nos tumidum sub te permensi classibus æquor :
Idem venturos tollemus in astra nepotes,
Imperiumque urbi dabimus. Tu mcenia magnis
Magna para, longumque fugæ ne linque laborem.
Mutandæ sedes. Non hæc tibi littora suasit
Delius, aut Cretæ jussit considere, Apollo.
Est locus, Hesperiam Graii cognomine dicunt:
Terra antiqua, potens armis, atque ubere glebæ :
Enotri coluere viri : nunc fama, minores,
Italiam dixisse, ducis de nomine, gentem;

165

nestras hiantes. Tunc sic visi sunt me alloqui, et auferre solicitudinem his verbis : Quod Apollo dicturus esset tibi appulso ad Délum, hoc ipsum tibi prædicit hoe loco, et ecce nos ipse sponte mittit in tuam domum. Nos post Trojam combustan, secuti sumus te et tua arma ; nos te duce percurrimus navibus procellosum mare ; nos ipsi extollemus ad sidera futuros posteros tuos, et dabimus imperium orbis urbi tuæ. Tu destina magnos muros nobis magnis, et ne abjice laborem longi itineris. Mutanda est regio: Delius Apollo non suasit tibi adire hæc littora, nec jussit te manere in Creta. Est regio, quam Græci cognomine appellant Hesperium : terra vetus, potens bello et fertilitate agrorum. Populi notriä hanc tenuerunt : nunc rumor est posteros vocavisse nationem Italiam, e

aberratione. manifeste Leid.-152. incertas Menag. pr.–153. Deesse hunc versum in multis exemplaribus, Serviana monent. Cum Goth. sec.-154. Quæ t, d, Ortygiæ Sprot. Quid tibi Parrhas. in marg. dilato Hamb. sec. est abest a tribus Burm. 155. Hinc tert. Rottend. en ultra Hugen. en tua nos ultro Dorvill. nos ultroque Puget. lumina Hamb. sec.—156. incensaque tua Wall. -157. permissi Sprot. a m. pr. emensi Dorvill. a m. pr. permesi olim in mul tis, ut Serviana monent, addito : Hic versus variasse dicitur ; quod ad istam scripturæ varietatem refero.--158. ad astra Mentel. pr. et Serv. Fuld. ad 1, 22 cum binis Goth.-160. neu Hamb. pr. furorem Wall. a m. pr.--161. suadet Sprot. pro var. lect.--162. haud aliquot Pieriani, Ven. et ed. pr. variatione solenni, quam et paulo ante vidimus. in Creta e Cledonio Heins. Porro Crete, Creta, certe librariorum aberrationes. consistere Goth. pr. Hamb. pr. et ed. pr. perpetuo lapsu. considere jussit duo Heins. et aliquot Pier.--163166. Iidem vss. sup. I, 534–537.-165. Enotrii Medic. et alii, male. v. sup. 1, 532. tenuere Wall. et Vratisl. perpetua mutatione.-166. duxisse fragm. Vatic.

NOTÆ mine. Alii, hiantes, quibus lumen inn 163 Est locus, &c.] Hi versus et se. sertum erat ; quo fere modo dixit, Æn. quentes omnino translati sunt ex Æn. 11. 135. per noctem obscurus in ulva 1. 534. ubi fuse explicantur. Delitui ;' id est, per noctem obscuram.

« PreviousContinue »