Page images
PDF
EPUB

Ille

ego, qui quondam , gracili modulatus avena Carmen, et, egressus silvis, vicina coegi,

Ille ego. Vulgaris sententia est, quatuor hos versus auctorem habuisse Virgilium, sed a Vario esse sublatos. Quod si ita res se habuit, acutior sane Varius Virgilio fuit. Sed totum illud commentum Pseudodonati fide nititur; v. T. ultimo Vita Virg. S. 60: et nobis quidem verisimilius est, a Grammatico aliquo versus hos esse assutos; factum enim est hoc idem in aliis poetis; etiam olim in Hesiodi opere rustico hoc sibi permiserunt Rhapsodi. Ceterum rejecti ii versus sunt doctissimorum virorum suffragiis; v. Burm. ad h. I. Burm. Sec. in Misc. Obss. Vol. IV, Tom. III, p. 523 et in præf. Virgil.; partim quod ab optimis codd. imprimis Medic: et, quantum æstimare licet, a Romano absunt; (cf. Heins. it. Miscell. Obss. Vol. VI p. 523. e nostris non habet Goth. tert.); partim quod, ab Ovidio et aliis, Æneis a verbis, Arma virumque, tanquam principio carminis designatur; quod tamen argumentum paullo levius est; poterant enim verba laudari, quæ commodissime in eam , quam volebant, sententiam transferri possent, ut in illo : Transtulit in Tyrios arma virumque toros : quuin Ille ego incommodum essét. Por terat etiam omissa præfatione ipsius tractationis initium laudari. Sunt, quibus versus Virgilii ingenio indigni esse videntur. Omnibus tamen argumentis gravius est hoc, quod rationi epici carminis adversantur, cujus majestas non modo, sed et ingenii, quod poeta rerum narrandarum magnitudine occupatum, earumque mole laborans, habere debet, impetus, atque etiam lectoris studium , avocato ad

A cármine bucolico et georgico perium, vim, et similia : dicuntur ad heroicum se procedere signifi- agri domari, servire, parere. At cat, quisquis hos versus scripsit. hoc loco de poeta, super re rustica Sententia integra: Ille ego nunc præcepta dante, idem bene e poeh. M. arma virumque cano. Bene tica ratione qua

ad præcipientem, autem, tam longa oratione inter

tanquam auctorem, refertur id jecta, poterat illud at in apodosi quod facere præcipit, dicitar; at præfigi , quod toties factum vide- forte non nisi in pedestri oratione mus; quod adeo reprehendi, aut dictum est : cogere arva y pan at in et mütari nolim. Reliqua sic reant. Arva vicina possint non injungenda : qui , modulatus commode dicta videri , iisdem egressus silvis, (re pecuaria re- silvis, hoc est, pascuis , subjecta. licta , Ecl. IV, 3) quondam coegi Arma horrentia si sunt horribilia, arva vicina , ut parerent colono novatum hoc esse putabimus , quamvis avido, ut, licet ille fru- forte ab ipso poeta; nam exemgum terræ sit avidissimus, tamen plum hujus usus antiquius adhuc agri, proventus ubertate, cupidi- desidero. Possunt tamen, ut tela tati ejus satisfacerent. cf. Burm. horrentia , hastæ horrentes , dum Parent arva et arva coguntur pa

erectæ, protensæ sunt, dicuntur, rere , agricolæ studio et opera , ita et arma horrentia dicta accipi. quæ declaratur a poetis per im- Nec aliter horrentes umbre, inf,

ut

et

Ut quamvis avido parerent arva colono;
Gratum opus agricolis : at nunc horrentia Martis

Arma, virumque cano, Trojæ qui primus ab oris
Italiam, fato profugus, Lavinia venit

poetæ lusus animo, infringitur : multo autem pejus id fieret in ipso carminis exordio. Quod quidem tanto poetæ observatum non fuisse, credere vix licet. Nam Orphicorum auctoritates ad carmen cultissimum nullam vim habere possunt; si forte in ejus exordio poetam de se mentionem facere memineris , idque exemplum ad Virgilium trahere volueris.

2. Lavinia Medic. a m. pr. aliique codd. sed pauciores. Commendabat illud Heins. recepit Burm. Sic tamen jam editum ed. Junt. 1.520 per Nic. Angelium, unde in alias edd. venit. aliæ retinuere Lavinaque. Eadem varietas apud Gell. X, 16, et al. Enimvero Lavinia arva inf. IV. 236, et sic alii poetæ. Etiam Græcis Acován viov et Asocivís. Nihil autem nisi forte Adūve ap. Dionys. Halic. I, 59 (ubi tamen Vat. Acovivía habet) occurrit, quod Lavinum scribatur apud Propert. II, 25, 64: igitur Lavinis litoribus erit pro Lavinüs. Est tamen Juvenalis versus Sat. XII, 91 novercali sedes prælata Lavino : ubi nulla contractio locum habet; quod jam monui ad Tibull. Obss. II, 5, 49.

165.31, si de ipsis arboribus ac- 187 sqq. Arma virumque melius eipias. cf. ad lib. X, 237. Notio ita nos et epici carminis dignitati tamen horroris et sic inest; nec convenienter interpretari putarepugnabo, si quis horrens more mus, quam pro armato viro , ut poetis haud infrequenti dictum aliis locis recte dicitur, v. c. inf. esse contendat de eo, quod horrere XI, 747, aut, ut vir ad sex priores, facit: ut ipsum hoc horridum esse arma ad sex posteriores libros dicitur; possum quoque auctori- pertineat, aut cum Burmanno ita latem lyrici memorare; nam apud accipere , quemadmodum in solPindarum, Pythia IV, 144, sunt lenni formula : arma virosque ad φρίσσοντες όμβροι. .

bella polliceri, et in similibus. Vi1-3. De Æneidis argumento detur enim hæc alia loquendi forma hoc, et poetæ professione monitum eaque

aliena ab hoc loco et graviac disputatum est in præmissis Dis- tate epica haud satis digna esse; et quisitionibus, I. II. Arma , id est, exsisteret sensus ; apparatum belbella (sub Æneæ adventum in Italia licum canere incipio. Immo vero orta), virumque cano, qui venit: bellum narrare pollicetur Æneæ , hoc est, ut verbis vulgaribus di- qui Troja profugus in Latium ve, ceres, et adventum viri a Troja nerat, post multos ærumnosos erroprofagi in Latio, eo quidem loco, res. Fato præclare ponitur, ut ad quo Lavinium posthæc ab Ænea fuit deorum interventum poeta viam conditum. Est autem hæc Æneidis muniat ; profugus venit : ornate summa, quæ absolvitur sede in illud adjectum, et melius jungitur: halia accepta, Turni cæde et ex Trojæ ab oris profugus venit. fodere cum Latino, Æneid. XII, primus : videri potest dictum, res

Litora; multum ille et terris jactatus, et alto,
Vi superum, sævæ memorem Junonis ob iram;
Multa quoque

et bello
passus,

dum conderet urbem,

5

3. et ante terris abest in nonnullis ap. Burm. Ceterum non bene major interpunctio poni videtur ante multum, ut nova sententia exsurgat. Scd jungendum: virum, qui venit - Italiam, Lavinia litora ; multum ille jactatus et t. et a. Neque video, cur infra v. 6 ante Genus major sit distinctio illata. — 4. et ante sæve auctoribus libris et edd. ant. abjecit Heins. post Pierium. pectu suæ stirpis ac gentis nova et innumera, omisso sis. Omnino in Italia, cujus ille fuit auctor ac hoc infigendum animo, ut semel princeps; primus etiam fuit, qui monitus sis, poetam Græco more veniret in hæc loca: primus qui præposita ista, in, per, ad, nevenit Italiam, Lavinia litora. Inter- gligere. Italiam et Lavinia litora pretes multa molivntur in hunc lo- declarative cumulata sunt; Lavicum quoniam Antenor jam ante ad nia autem litora, in quibus aliItaliam accesserat. Æneas tamen quando urbs Lavinium erat conrecte primus e Trojanis in has denda, ut solent poetæ petere certe Italiæ partes, ad Lavinium, epitheta etiam a postmodo factis. ( quod jam auctor libri de Orig. 3. 4. Venit jactatus, et passus , Gentis Rom. c. i monuit) pervenit; interponitur ex more ille : postnam Antenor ad Venetos in intimo

quam magnos labores maritimis sinu Adriatico, adeoque in alia erroribus, et tentata frustra variis Italiæ parte, quæ Galliæ Cisalpinæ in locis nova sede , toleraverat. erat, appulerat. cf. inf. Æn. lib. I. Πολλα δ' όγ' εν πόντω παθεν άλγεα 247. Quamquam et, aliorum Italiæ öv xatie Jupóv. Odyss. a, 4. Vi suproprie dicto colonorum respectu, perum, numine ac voluntate deoprimus Æneas, utique e Trojanis, rum : fic geg. ex gewy. memorem Italiam adiit ; nam qui ante eum Junonis ob iram. proprie Junonis Italiam frequentarant OEnotrii , memoris, cujus ira , h. e. vindictæ Evander et Hercules , ex Græcia cupiditas, cum acceptæ injuriæ advenerant. Sed arguta hæc po- pertinaci memoria erat conjuncta, tius quam vera puto ; et poetæ adeoque et ipsa ira memor. Sic et animo hoc unicum insidere debuit, Græci. Exempla cumulavit Guellius quod ab antiquissima memoria ad h. 1. Sufficit

unum,

μνήμων μήνις repetita res est. Est autem primus, Æschyl. Agam. 161. Ad rem cf. primo, simpliciter dictum pro Æn. V, 781 sqq. Revocatur autem olim , antiquitus, ut mox 24, belli hoc versu rerum narratarum ordo prima quod ad Trojam gesserat; ad interventum Junonis et ceteroh. e. antea, olim. Æn. VIII, 319. rum deorum; de

quorum

ministePrimus ab ætherio Saturnus venit riis, quæ hic statim ab initio polOlympo. Horat. II. Serm, 2 , 93. liceiur poeta, v. Excurs. I* ad hos utinam inter Heroas natum hunc versum. tellus me prima tulisset. venit Ita- 5-7. Multa quoque passus , ljam, Homerica ratione; śre Tónov, etiam bello. Quamquam quoque et

Inferretque deos Latio; genus unde Latinum,
Albanique patres, atque altæ mænia Romæ.
Musa, mihi caussas memora, quo

numine læso, Quidve dolens, regina deum tot volvere casus Insignem pietate virum, tot adire labores

[ocr errors]

6. inde Zulich. a m. pr.

.8.
quo

numine læso v. Excurs. It ad h. v. – 9. Quidve Deum R. dolens. Hamb. pr.

tem

niore ore.

pro simplici quoque etiam alibi comprehensi (cf. Æn. XII, 823 occurrit. dum conderet urbem , sq.), ut ab Ascanio Alba sit condonec Lavinium condidit sedem- dita, et ex ejus posteris urbis Roque ibi imperii fixit; cujus rei me conditores ortum habuerint. signum certissimum , si patria Albam autem bene ab Albanis religio instituta est, unde : Infer- patribus designat, h. e. senatu, retque deos Latio. cf. XII, 194. tanquam a nobiliore populi parte. quo etiam splendidior facta est cf. IV, 682. VII, 727. Romam auoratio : quam si in Latio eum con

per

altæ mænia Romæ, plesedisse audias. Ceterum in hoc et seq. versu poeta operis characte- 8. Musa , mihi caussas memora : rem ex fine proposito satis decla- Nam

quæ

deorum interventu aut ravit : sedem novam in Italia , consiliis et machinationibus alicupost toleratos in erroribus et in jus dei eventum suum habuerant, ipso accessu labores et discrimina. nisi a dea edoctus , poeta scire Importunum itaque est, Achillis

non poterat. Itaque ille munit irati vehementem affectum in viam sibi , ut iis commode uti Æneide desiderare, quem poeta possit. Summa sententiæ est aperexhibere noluit nee debuit. At ta; debet sequi : caussas memora, illud præclaro cum judicio in pri- quibus permota Juno Æneam tot ma statim fronte egit, quod rerum laboribus et ærumnis objecerit; narrandarum summam ad Roma- caussæ esse possunt, quod ejus norum originem retraxit ac de- numen læsum fuerit aliqua re duxit, adeoque popularium suo- majestasque deminuta ; et quod rum studium audiendi excitavit. illa seu injuria seu ingrata aliqua cf. Disquis. I, de Carm. epico s. re doluerit. Hæremus tamen in IX. Inferretque deos Latio, infer

numine læso. Quod ret in Latium Penates Troja ad- primum se offert : quo deo læso, vectos. A re, quæ religionem et non convenit cum altero : quidve venerationem habet ,

dolens Juno. Omnibus tentatis et Æneæ præclare designat. Unde , expensis, quæ in Excursum I S alii ad Latium et ad urbem retu- rejecimus , quamquam duriorem, lere , alii ad Æneam. Melius : præferas rationem jam a Servio qua ex re, quo factum est , propositam; quo, qua re, qua Aborigines cum Trojani equati caussa , (exponuntur caussæ vss. communi Latinorum nomine sint 25 - 28.) numine læso , majesta

[ocr errors]

verbis : quo

accessum

ut

Impulerit; tantæne animis cælestibus irä!

Urbs antiqua fuit; Tyrii tenuere coloni; Carthago, Italiam contra Tiberinaque longe Ostia, dives opum, studiisque asperrima belli: Quam Juno fertur terris magis omnibus unam

15

11. Impulerat Rom. cum aliis ap. Heins. ad v. 4. 12. Cur Tyrü t. coloni parenthesi includantur, non video. Est enim ea poetica forma, ut absoluta enuntiatione dicatur, quod in prosa esset, urbs fuit, quam T. c. tenuere, habitarunt. 13. Kartago Medic. cum multis aliis : item Goth. sec. Alii Cartago , ut et apud alios. Tiberina omnes h. 1., cum alias tantopere varient libri in scriptura. Hostia Mediceus. it. Goth. pr. et tert. pro corrupta sequiorum 'sæculorum scriptura. – 15. Hanc Bigot. fertur terram Sprotianus pro var. lect. una Parrahs.

stu

te divina, h. e. ipsa Junone. Sub- magno interjecto mari, ex adverso jicitur pro explicatione : quidve Italiæ et quidem Romæ , quam dolens impulerit dea virum per Tiberim'designari puto. stu(exquisite, h. e. coegerit) tot casus diisque asperrima belli, graviter volvere , h. e. ut subiret, adiret.

dictum pro : dedita, vacans stuQuæ enim gravia, difficilia et mo- diis belli : quod asperum dici solet; lesta sunt, et quæ magna cum tum poetis studium dicitur aspedifficultate movemus,

machina- rum, tandemque urbs aspera mur, molimur, perficimus, ea diis belli. Virtus bellica a poetis volvi poetis dicuntur, nunc et ea, per iram exprimitur ejusque atquæ tolerantur.

tributa. Exasperatur autem is , 12. A Junonis odiis orditur, qui offenditur et ad iram provoquippe per quæ objectæ sunt dif

catur. Itaque asper, spezus, modo ficultates, quibus ab Italiæ aditu iratus, vehemens, ferus , ferox, averteretur Æneas. Exponuntur sævus , modo fortis , bellicosus, odii caussæ : quæ lectorem rerum modo acer, ardens, concitatus , Trojanarum haud prorsus rudem flagrans, ut h. I. Similiter acres studio legendi nescio quo imbuunt. iracundi , calidi, opipsis , mox Cur a Carthagine initium narrandi strenui, apertiuoi, tum vehemenfaciat poeta, v. mox ad v. 34. tes, darvoi, et sic fortes. Semel Urbs fuit, quoniam illa tum erat monuisse expedit ad poeticam eversa , a Tyriis condita et habi

orationem, quam inprimis perstata. antiqua , non tam quoniam pectam esse volumus, declarannova Carthago deducta nuper a dam. Cæsare colonia erat , ut fere inter- 15. Quam Juno fertur unam pretes; sed quoniam antiqua origo omnium maxime amasse , etiam inprimis in urbium laude memo- Samo prætulisse, in qua antiquisratur. inf. II, 363 de Troja : Urbs sima et celeberrima Junonis reliantiqua ruit. et de Italia : Terra

gio erat. De templo Junonis Saantiqua , potens.

miæ v. Herodot. III, 60. Carthagine 13. 14. Longe, procul sita, sub Uraniæ nomine h. e. ea ap

« PreviousContinue »