Page images
PDF
EPUB

Et solem geminum, et duplicis se ostendere Thebas; 470 Aut Agamemnonius scenis agitatus Orestes :

470. Per solem pr. Moret. se abest ab edd. Ald. Junt. et deest Goth. tert. -471. Agamemnoneis Wall. Furis agitatus aliquot codd. apud Pier., quod ex interpretatione profcetum et ex lib. III, 331 repetitum facile intelligas. conf. Burmann. Sec. ad Anthol. Lat. pag. 170. Nobilissima in h. I. est emendatio Marklandi ad Statium et in Ep. Crit. p. 127 proposita et ornata : Poenis agitatus, id est, a Furiis. Amplectar eam, certe tanquam elegantiorem lectionem, et ipse, si declaratum videro, omnium librorum lectionem habere aliquid, quod poeta indignum sit : Aut veluti scenis, pro scena, in scena Orestes furit a Furüs exagitatus: cum etc. Nam scenis agitatus jungere, et omnibus tragediis notus accipere quid tandem cogit? Vera ratio est : velut in scena Orestes furit ( quod ex antecedent. eliciendum), quum fugit agitatus m. Novum hoc fateor , quod ad fabulam tragicam in scena exhibitam provocat. Quod displicet, forte hoc est, quod in narratione ex prisco ævo interponitur aliquid moris serioris, quodque adeo mens ab illa illecebra, qua tenebatur, cum Æneæ et Didonis fatis ipsa quasi præsens interesset, revocatur nunc subito, ut delusam se sentiat. Nec tamen hæc in ipsa narratione, sed in comparatione interposita sunt. Quidni autem poeta hoc vel ad variandam rerum faciem ausit, qui toties comparationes in hunc modum instituit, ut ex vita communi et usu hominum aliquid repetat et hac formula utatur: ut sæpe videmus etc. Nec hoc adeo idem plane cum eo, quod toties oratores babent: quemadmodum ille in scena, in fabula etc. Cic. pro Rosc. Amer. c. 67. Nolite enim putare, quemadmodum in fabulis sæpenumero videtis, cos , qui aliquid impie scelerateque commiserint, agitari et perterreri Furiarum tædis ardentibus. cf. Æschin. in Timarch. sub f., unde hæc adumbrata. Adde Cic. de Legg. I, 14. Scilicet orator excitat locum e tragædia ; at poeta scenico apparatu ac theatrali spectaculo ad comparationem utitur. Equidem nihil definire videri volo, sed tantum dubitare, an Virgilius oratoriam formam retinere maluerit? id quod in multis, inprimis posterioribus Æncidis libris, fecisse eum sæpe declarabimus; tum alterum est, rectene hoc fecerit? Valerii Fl. locum VII, 147 sqq. ex Euripide , non ex nostro, esse expressum manifestum est. agitatur Rottend. alter. Donatum in his cuvii etiam ipse furit. Et Pompon. sibi occurrere, seque adeo undiSab. apud Pacuvium inducitur que terroribus mentis , parricidii Pentheus furens, qui videt duos in matrem commissi consciæ, exaSoles et duas Thebas. Pacuvii qui- gitari videt. Tragoediam poetz dem fabula tali argumento ac no- ante oculos fuisse per se patet, et mine alias nota non est,

sed L. bene Servius : A Pacuvio (puto in Attii Bacchas memoratas videas, Duloreste ) Orestes inducitur, Py: ex Græco haud dubie illas conver- ladis admonitu, propter vitandas sas. Virgilium exscripsit Seneca Furias, ingressus ( Delphis id facAgam. 728 seqq. agmina E. dixit tum intellige ) Apollinis templum; ut poeta, agmen Eumenidum. unde cum vellet exire, invadebatur

471-473. Orestes Agamemno- a Furiis. Hinc ergo est. Sedent in nis f. Clytæmnestræ matris Furiis limine Diræ. Pacuvius igitur ( quod agitatus, dum matrem faces sibi et et Ennius in Eumenidibus fecit, v. serpentes intentantem fugiens tec- Columna ad Enn. Fragm. p. 251) to prosilit, in foribus tecti Furias Eschyli Eumenides, quodammo

Armatam facibus matrem et serpentibus atris
Quum fugit, ultricesque sedent in limine Diræ.

Ergo, ubi concepit Furias evicta dolore,
Decrevitque mori, tempus secum ipsa modumque
Exigit, et, mostam dictis adgressa sororem,
Consilium vultu tegit, ac spem fronte serenat:
Inveni, gerinana, viam (gratare sorori),

475

consulere non licet; est enim in lib. IV lacuna in ejus Commentariis. - 473. Cum videt Parrhas. Confugit Hamb. pr. et Rottend. alter. tum f. Erf. divæ Gud. a m. pr., quod non displicebat Heinsio. 476. ac m. Medic. fictis aggressa Gud. a m. pr. et Menag. pr. pro var. lect. cum Exc. Burm. d. affata alter Menag. et pr. Hamb. a m. sec, — 477. et spem Parrbas. fronte serena conj. Heins. Sed v. notam.

rare

ut ,

do saltem, expresserat. Nam ali- Propius ad vulgarem modum Siter rem ornavit, dum Orestem fu- lius : tristia fronte serenat XI, 369. rentem exhibet, Euripides in spem fronte serenans ex Virgilio Orest. v. 255 sqq. Iphig. in Taur.

sumsit Nemesian. Ecl. IV, 17. 283 et al., aliter post istas Raci- 478 sqq. Simulat Dido, se panius sub fin. Andromachæ. Cete

sacrum magicum, quo aut roqui Orestis Furiis nil magis no

Æneas iterum amori illigetur , aut tum in antiquitate, res quoque ipsa amore solvatur. Est adeo saobvia in artis operibus. Cf. nunc crum, quale in Ecloga VIII vidis Brettiger Furienmaske tab. III. mus. In toto hoc commento tam Verba autem sic expedienda: aut operose adornando et instruendo velut in scena Orestes furit a Furiis hæc respexisse videri debet Dido, exagitatus, cum fugit m. etc. cf. sacrificio arcano parando , Var. Lect.

quo arbitris remotis sola opera474—477. Exquisita cum arte retur, ad mortem sibi inferendam etiam hoc ex indole ac more ho- opportunitatem, silentium et sominum, qui extrema animo agi- litudinem, haberet. Sed et illud

ut consilium suum dissimu- furorem misere amantis arguit, lent. evicta , ut poeta, pro sim- quod vestes Æneæ et torum cons plici victa dixit. exigit bene pro jugalem secum comburi vult (inf. constituit, quod fit re exacta ac 495 sq.), quodque Æneæ gladio deliberata. spem fronte serenat , in sejugulando utitur. Quæ a v. 504 exquisitius quain frontem serenat,

sqq.—521 narrantur, ad præpaet explicat, spe nova ac meliore randum et auspicandum sacrum concepta vel ostensa; hoc trans- pertinere puta. Namque ipsum fertur ad ipsam spem, quæ'sere

sacrum non nisi a v. 630 sqq. pernior et lætior affulgere potest; agitur; trahebat ac differebat iladeoque Dido spem serenat, sere- lud sacrum suamque mortem reniorem ac lætiorem ostendit vultu. gina, quamdiu Æneas præsens erat. Ut spem vultu simulat, lib. I, 209. Tenenda hæc, ut de summa et

tant,

Quæ mihi reddat eum, vel eo me solvat amantem.
Oceani finem juxta, solemque cadentem,
Ultimus Æthiopum locus est, ubi maxumus Atlas
Axem humero torquet stellis ardentibus aptum:
Hinc mihi Massylæ gentis monstrata sacerdos,
Hesperidum templi custos, epulasque draconi

479. reddet

solvet oblongus Vatic. Pierii; reddat şolvet Longob. ejusdem. solvit Wall. a m. pr. reddet et absolvet alter Menag. et Witt. vel quæ me solvat Franc. et Goth. tert. Sed vulgatam etiam Donatus et Lutatius agnoscunt. v. Bur

-482. actum volebat Vossius; at v. Burm. h. I. et vid. notam. — - 483. Hic Montalb. et ed. Ven. Mox Massyliæ, Massilio, Massiliæ, Massaliæ, Massilla , Massile aberrant librarii ap. Burm. et Pier.

mann.

libri et narrationis constet. Quod 480 — 484. Comparant Homesacerdotem arcani sacri ab Hespe- ricum ér' 'Nxedvcv usti quýpovas Aic ridum hortis advocat, mirum vi- Jorñas, Iliad. c, 423, nec tamen deri potest, nisi forte Apollonii id nisi ad hoc unum valet, quod Medea , ad cujus amorem Didonis extremum Africæ litus Æthiopiam amor in Æneam accommodatus est

nominat, et h. I. quidem occidena poeta, etiam hunc hortum cum

tale, quæ proprie Mauretania est. dracone sacrisque magicis lib. IV, De Atlante sup. v. 247. v. ad I, 741, 109 sqq. accurate descriptis in et Not. ad Apollod. p. 681 et alibi. poetæ ingenio sevit et instruxit.

482. torquet ornatius quam ceCerte v.484 — 486 a Medeæ exem- lum sustinet; motu simul coeli plo petiti sunt, Apollon. III, 530 diurno expresso; præeunte Ennio sqq. Enimvero tenendum præterea ap. Macrob. VI, 1, Qui cælum verest hoc, extremam illam Africæ h. sat stelleis fulgentibus aptum. cf. e. occidentalem plagam antiquis

Columna ad Ennii fragm. p. 45. simorum poetarum fabulis esse aptum stellis, exquisite; vulgari celebratam; nec modo Solis, Noc- loquendi modo stellæ cælo aptæ, tis, Mortis , Inferorum , Tartari , h. e. affixæ sunt; tum et ipsum cæElysiorum confinia aut sedes in

lum adfixum et aptum, alligatum Oceano constitui solitas, verum stellis, h. e. distinctum. Quod vero in continente quoque Atlantis Gor- ex Mauretania excitatam anum tagonum et llesperidum fabulas : de

men 483, Massylæ gentis facit, his actum erat inprimis in carmi- eamque Hesperidum hortis præficit nibus de Perseo, Hercule , Argo- custodem, ne in eo poeta licenter nautis. Notas ad Apollod. in minus noti situs populis versapag. 296 sq. add.

pag:
386

sq. tus dicendus sit, ita potius videtur 406 sq. 423 sq. Accommodatissi- accipiendum, ut Massylam anum ma igitur poetæ consilio et hic fuit

solito more poeta omnino

pro

Liilla terra fabulis celebrata , inpri- byca dixerit, certo nomine inmis in narratione, quæ ad Afri- definito posito. Massylam Evantem cam spectaret.

ex nostro petiit Silius I, 101. Hes

V.

pro

Quæ dabat, et sacros servabat in arbore ramos,
Spargens humida mella soporiferumque papaver.

485

485. in sacros alter Menag. sacra s. in arbore tert. Rottend. a m. pr. Requires forte dat et servat; sed retulit poeta ad monstrata est, quæ dabat, pro

altero daret. Nam consequutionem temporum poeta negligit, ut monitum ad 1, 706. 486. Waddel. jam Burm. laudatus conj. arcens. Aut spargens accipiebat amovens ex horto, ne draco gustaret et in soporem incideret. Ita ille cum aliis de interpretatione laborabat , et ipse Burmannus. Jo. Schraderus in schedis, ubi multa tentaverat, versum damnat et ejicit; at v. notam. soporiferumve multi ap. Burm.

peridum autem hortos communi Nunc tantum pro offa ac cibo ofpoetarum opinione intra Cyrenai- fertur púža, placenta mellita, aut, cæ fines positos in Mauretaniam si proprie dicta accipimus, mel ad Atlantis montis radices removit, liquidum cum papavere.

Mella aut quandoquidem antiquiores diverse placentas mellitas serpentibus sade eorum situ tradiderant. Hesio- cris apponi , haud mirum; nam si dus quidem πέρην κλυτου Ωκεανοίo eos in templis servare serpentes sacros collocaverat Theog. 215. Alii aliter. placuerat, necesse erat iis cibum v. ap. Plin. VI, 31 s. 36, qui alio præbere. Neque quicquam amplius loco lib.V pr. et XIX, 4 s. 22, apud in eo ritu quæram; neque tum , si Lixum, Mauretaniæ ea in Atlantici ipsa Dea Salus simili more serpenmaris ora urbs est, Hesperidum tem e patera pascit: etsi multa sehortos collocat; ad montem Atlan- rius accessere partim religionum tem etiam Hygin. f. XXX f., ubi partim grammaticorum commentis v. Intpp. inprimis Salmas. in So- de quibus egere Bættiger et Sprenlin. pag. 264 sqq. et nuper actum gel in Beiträgen 1, 2. “ Incongrue, de his ad Apollod. II, 5, 11 Not. jam Servius monuit, videtur posip. 406 sqq.

-485. sacros in arbore tum, ut soporifera species (paparamos, sc. cum pomis aureis ra- ver) pervigili detur Draconi. » mos, quos Veneri sacros fuisse Multa ad defendendum poetam et Servius narrat; alii Terræ munus ibi et passim alibi afferunt Intpp. poma aurea tradiderant; v. Not.

v. Cerda. Excidisse hoc poetæ, ut ad Apollod. p. 410.411. Certe vio- credam facile adducor; quippe lari eos nefas erat. Narrat autem qui non meminisset offas papavere poeta, si non ipsas Hesperidas aliisve soporiferis succis conditas deas, hortos tamen earum, quos draconibus apud veteres objici templum appellat, tanquam lo- lum, cum somno illi opprimendi cum iis sacrum,

illo adhuc tem- sunt. Nec tamen adeo absurdum , pore superfuisse, iisque præfuisse cum melle antiquitas in quotidiano sacerdotem feminam. cf. Euc. IV victu uteretur, et papaver certe ad h. 1.

posterior Græcia in deliciis habe486. Sic inf. VI, 420. Sibylla ret, cibum serpenti, lautiorem et Cerbero Melle soporatam et medi- dulciorem, inde paratum dici , ut catis frugibus offam Objicit: ve- pascatur ille offis mellitis paparum ibi ad soporem immittendum. vere mixtis; ut soporiferum tan

Hæc se carminibus promittit solvere mentis,
Quas velit; ast aliis duras immittere curas;
Sistere aquam fluviis; et vertere sidera retro;
Nocturnosque ciet Manis; mugire videbis

49€
Sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.
Testor, cara, deos, et te, germana, tuumque
Dulce caput, magicas invitam adcingier artis.
Tu secreta pyram tecto interiore sub auras

488. Quis Goth. alter, an ut sit pro Quibus? Cuningh. conj innectere, cum præcedat solvere. Temere. Quidni enim poeta variet orationem! — 489. convertere sidera alter Hamb. — 490. movet Manes multi apud Pier. et Burmann. ex glosse • mate. vetet Exc. Burmann. a m. pr. movit cum altera lectione, a correctrice manu Fragm. Vatic. - 493. accingere alter Hamb. — 494. Tunc - locavit Carisius laudat. Tu, Germana Dorvill. tum ornet. spargens, miscens , sationem quærit, dum magicis arServ.; h. e. objiciens, præbens, tibus utitur. Bene Servius : « cum apponens. Nihil amplius ; nisi multa sacra susciperent Romani, quod ut poeta docte loqui maluit. magica semper damnarunt. Quari

487–491. Sollennia hæc de ar- tamen potest, quibusnam legibus tibus magicis ad fastidium repeti- id factum sit? Forte jam ipsis XII ta a poetis. Vid. ad Ecl. VIII, 69. Tabb., e quibus memoratur : qui Similem locum v. in Tibullo I, 2, fruges excantasit; et : Qui malum 59. 60 et 43 sqq. curas et hic de carmen incantasit: Plinius XXVIII, amore. solvere animos, proprium 2, s. 4 pæna parricidii proposita hac in re, ut defigere. Referuntur (v. LL., tab. VIII). Fuere postea enim in re magica ea, quæ ad amo- quæstiones veneticii e lege : referem spectant, ad notionem illi- rebantur ad illud

quoque

incantagandi et solvendi; uti omnino in tiones : sed mala tantum carmina: superstitionibus astrologicis , reli- quandoquidem et bona haberi crequisque divinationum generibus , debantur. Inter principes alii fuere pleræque præstigiæ allegorici tro- leniores , alii severiores. Media picique generis sunt. vertere sidera etiam est constitutio Constantini retro, cursum astrorum mutare , M. de artibus magicis : sed graerrantium inprimis , vid. Serv. vissima Imp. Constantii a C. 357 Tum illa evocat Manes sacris noctu et Valentiniani. v. Cod. Theod. ex more factis. videbis, vulgo vi- tit. de Maleficiis et ibi Gothofr. deas ; ut sup. v. 401 Migrantes (lib. IX, t. 16, 3. 5 et 11). A Dicernas. Invertit poeta orationem , donis tempore ac more ista cura cum sequi deberet; illa motus ter- ac cautio aliena. Nec Homerum, ræ facit et silvas in alium locum

si ea attigisset , ea excusatione transfert.

usurum fuisse credere licet. 492. 493. Sui ævi rationem in 494 - 498. secreta , secreto. hoc habet poeta, quod Dido excu- Hoc jam notum esse debet. tecto

« PreviousContinue »