Page images
PDF
EPUB

Quo ruit? extremum hoc miseræ det munus amanti :
Exspectet facilemque fugam, ventosque ferentis. 430
Non jam conjugium antiquum, quod prodidit, oro;
Nec pulchro ut Latio careat, regnumque relinquat :
Tempus inane peto, requiem spatiumque furori;
Dum mea me victam doceat fortuna dolere.
Extremam hanc oro veniam, miserere sororis,

435 Quam mihi quum dederis, cumulatam morte remittam.

m. sec.

ii, qui apud Servium jungebant : revelli, cur ( ut propterea ) mea dicta n. — dimittere alii, ex more : immittere Wall. cum glossa : admittere ad aures alter Hamb.

429. Quo struit alter Hamb. 431. Non ego c. Rottend. a m. sec. cf. inf. V, 194. connubium tert. Rottend. Erf. quod perdidit Sprot. et Puget., ut jam apud Servium interpretati sunt nonnulli. – 432. aut L. duo Burmann. regnumve Gud, a

- 433. furoris alter Mentel. a m. pr. 434. dolore Medic. cum majore fere codd. parte. Male tamen. -435. ora alicubi legi video in vulca. — 436. Virorum doctorum in hoc loco interpungendo, interpretando, et, etsi nihil sanius esse potest (v. not.), emendando, æstum vide ap. Burm.; nanı singula repetere longum et inutile esset. Si ingenio utendum esset, saltem metaphoræ immanendum erat, et cumulata sorte remittam erat conjectandum : ut beneficium cum fænore reddituram se spondeat. Proxime accessit in schedis Jo. Schraderus, qui cum alia tentat, tum hoc : Quam mihi si dederit, cumulata sorte, relinquat; quod non satis intelligo. Discrepantias codicum primo loco videamus : mihi tu d. Zulich. a m. sec. cum dederit cumulata morte r. Medic., quod Heins. p æstare putabat, etsi, sensus qui sit verborum commodus, non subjecit. Eadem lectio in Parrhas. et Puget. et, cumulata , etiam alter Menag. et Moret. tert. In pr.

Moret. cumula

ut

[ocr errors][ocr errors]

latius

genus pro angustiore :
457 voces. -430. facilem fugam,
profectionem , navigationem , ex
commoda tempestate, qua facilis
illa sit : ventos ferentes passim poe-
tæ pro secundis. Res nota : v. Bur-
mannum, quem mireris, tam ina-
nem operam in Harduini somniis
refellendis passim ponere. — 431.
Non jam conjugii , cujus spem et
opinionem ab initio mihi ostende-
bat, fidem ut servet, oro, quan-
doquidem illam fefellit jam. Gra-
viter singula!

433. 434. Petit tempus ad le-
niendam amoris vim primumque
impetum frangendum, donec ille
cum tempore in dolorem subsidat;

cf. Ovid. I. c. v. 177 sqq. : quod facere graves affectus solent; et ipsa mora discimus et adsuescimus, adversa perferre; docte dictum est dolore cum vi aliqua, moderate dolere, patienter ferre; ut oppositum sit, impatienter ferre.

436. Quam gratiam, quod beneficium, si mihi præstiteris , usque ad mortem grata ero; hæc est sententia nude enuntiata, et ornatius, cumulatissime usque ad mortem gratiam referam. Hoc, ut poeta, extulit : cumulatam remittam pro cumulate referam , morte, ante mortem, antequam moriar, ita ut in morte plene illa repensa sit; vulgo: per totam vi

[ocr errors]

et

Talibus orabat, talisque miserrima fletus
Fertque refertque soror: sed nullis ille movetur
Fletibus, aut voces ullas tractabilis audit;
Fata obstant, placidasque viri deus obstruit auris.
Ac velut,
annoso validam quum

robore

quercum

440

tim cum glossa , quod mihi cum dederis cumulatum. Porro remittam Heins. reposuit e melioribus suis et Pierianis; vulgo relinquam; sed est prius illud exquisite pro referam dictum : remissum Parrhas. et Puget. Jam olim super hujus versus lectione dubitatum fuisse, ex Servio et Pomponio Sab. patet; lectionem quidem dederis Tuccam et Varium probasse, uterque tradit; at Medicei codicis scripturam dederit Aproniano deberi, ex Pomponio discitur, cujus tamen verba si recte intelligo, cumulatam Apronianus et ipse tenuisse videtur, non cumulata ; etsi interpretatio ad ipsum refertur : cumulando morte. Adscribam Pomponii locum : extremam hanc veniam, oro, ut impetres ab Ænea, id est beneficium : id est, ut protrahat discessum suum ,

donec discam dolere. Si concesserit, nunquam ero immemor talis beneficii. Sic legit Apronianus. Tucca et Varius, referente Sergio ( Servio ), dederis legunt : Cum dederis veniam, cumulatam morte remitram (1. relinquam ), id est, relinquam acceptum ab eo beneficium, morte cumulando; it: intelligit Apronianus : hanc opinionem Sergius ( Servius ) damnat; et recte utique, nam interpretatio ista nullum bonum sensum exhibet; non enim morte Didonis quicquam grati ac jucundi in Annam redire poterat; etsi Servias nihil melioris notæ afferat. Manet igitur hoc : Tuccam et Varium probasse dederis, et ad Annam retulisse; quod unice verum propter illa, miserere sororis; quæ verba tollenda erant, si alterum locum habere debebat, ut dederit legeretur, oratione de Ænea instituta; quamquam ne sic quidem æque commode illa Æneæ, in longinquas terras profecio, per totam vitam gratiam referre velle videretur. Interpunctione prava totius versus sententia erat juşulata : Quam mihi cum dederis cumulatam, m. r. Eam itaque, ut dudum monueramus faciendum esse, mutavimus : Quam mihi c. dederis, cum mulatam morte remittam; v. Not. 438. ipse m. Dorvill. 439. haud v. Goth. pr. nullas Goth. tert. illas Menag. pr. ullas voces Parrhas. 440. obruit Goth, sec. et subjicit vers'ım inficetum : Ne sint ammotæ neque sistant gaudia mente (f. menti). — 441. veluti nonnulli et hic : conf. ad y. 402. annoso validam Heins. cum melioribus, etiam Pierianis; vulgo annosam valido; et cum corpore Exc. Burm., vulgari lapsu. Ne in robore hæreas, cum quercus addita sit : quercum robore validam, tenendum , robur esse de trunco aceipiendum.

tam, usque ad mortem. Ita , puto, theto a viro. 441 –

446. Cominterpunctione post dederis facta; parationem hanc ex liad. 7, 765 res satis expedita : y. Var. Lect. sqq. adumbratam esse, jam Ma

437–439. Pervicacia , aut , si crob. volebat , ut et locum sup. mavis, constantia Æneæ in consi- lib. II, 416 sqq. ; vix tamen telio exsequendo,

, quum verba nuda nuissimas lineas ibi reperias ; ut non sufficerent, comparatione de- vana plane opera in comparatioclaratur . fletus, preces cum lacri- nem et Homeri obtrectationem immis fert ad Æneam plus vice sim- pendatur. Melius possis forte huc plici. Hoc, puto , est ferique re- referre Iliad. Mi, 131

sed fertque : placidas, translato epi- imago rei ipsa et in rerum natura

sqq.,

Alpini Boreæ nunc hinc nunc flatibus illinc
Eruere inter se certant: it stridor; et alte
Consternunt terram concusso stipite frondes ;
Ipsa hæret scopulis; et, quantum vertice ad auras
Ætherias, tantum radice in Tartara tendit:
Haud secus adsiduis hinc atque hinc vocibus heros
Tunditur, et magno persentit pectore curas.
Mens immota manet, lacrimæ volvuntur inanes.

Tum vero infelix fatis exterrita Dido

445

450

442. huc et illuc Sprot. — 443. et altæ Medic. cum præstantiore quoque, etiam fragm. Vatic. et Pier. parum referre, ait Burm ; recte utique, quoad sensum; sed altera prosaica forma est, altera, quis dubitet? poetica. Igitur, qui textum novat, altæ reponet. (Miror itaque a Brunckio V. C. id non factum esse.). - 444. terras Goth. pr. cum ed. Hortensii ; quod præferrem, si idonea auctoritas esset ; est enim magis poeticum et majus aliquid sonat. percusso Hamb. pr. vertice Menag. pr. frondes sec. Rottend. - 446. Duplex lectio et hic, ut Georg. II, 292, ubi idem versus : Æsculus quæ quantum vertice ad auras Ætherias, tantum radice ad Tartara tendit. radice, quam codicum sectam fragm. Vatic. ducit, et radicem Mediceus cum multis aliis Heins. et Pier. radicem in t. tendit oblong. Pier. cum Puget. et Exc. Burm. 448. persensit multi Pier. et Heins. ac Burm. cum binis Goth., alii præsentit. v. sup. v. 297. — 450. Cum Wall. Mox fatis exercita Dido emendabat Marklandus in Epist. Crit. pag. 117. Fatis aliquem exerceri eleganter dici non neges; sic V, 725 nate Iliacis exercite fatis; et bene aliquis adversis casibus vexatus et exercitus vitæ capiat tædia tot mala perpessæ, ut apud Tibullum est, III, 2, 7. Enimvero nec tam diutina mala experta erat Dido, et exterrita imaginem rei affert multo aptiorem ad faciendam mirationem et finançıv. Dicuntur scilicet

et in poetis passim est obvia; at ornatus verborum notabilis inest : velut cum Alpini Borec, ex Alpibus spirantes, potentius quam venti omnino, certant eruere quercum validam annoso robore, h. e, trunco. it stridor pro fit. De v. 445. 446 vide sup. II Georg. 291, sunt Homeri písan dinyersīs. 448. curæ sunt animi æstuantis motus; at lacrimæ Didonis et Annæ. cf. Burm.

450-473. Hunc locum facile inter felicissimos et elaboratissimos referendum esse arbitror. Præsagia illa et ostenta, superstitio ad aniinos gravi morore per

culsos tam accommodata, egregie hic commemorantur, temperanter tamen ac pudenter, cum alias poetæ in iis luxuriari soleant; multo magis somnia v. 465 — 468, quæ ex recondita hominum gravi ærumna afflictorum observatione sunt depromta. Nil divinius illis : semperque relinqui Sola sibi , semper etc. Inter adversæ fortuna beneficia referre forte possis et hoc, quod talium rerum ac talium in poetis locorum sensum et dulcicrem habeas et altiorem.

450. 451. fatis exterrita, consternata et mente dejecta malis suis : quæ doctius fata dixit, quip

Mortem orat; tädet coeli convexa tueri.
Quo magis inceptum peragat, lucemque relinquat,
Vidit, turicremis quum dona imponeret aris,
(Horrendum dictu) latices nigrescere sacros,
Fusaque in obscenum se vertere vina cruorem.
Hoc visum nulli, non ipsi effata sorori.
Præterea fuit in tectis de marmore templum
Conjugis antiqui, miro quod honore colebat,
Velleribus niveis et festa fronde revinctum:

455

cussa,

ct illi exterriti, qui consternati subito metu vel quovis casu mente dejecti et alienati insaniunt, vel qui, dum insaniunt , monstris ac furiis terrentur. Proprie de armentis vidimus Georg. III, 149, adde ibid. v. 434 et not. ad e. 1. De Medea furente Valer. Fl. VIII, 450 fugit ardentes exterrita tauros, quos videre sibi videbatur. Etiam proxime ad præsentem Virgil. locum inf. XII, 660 Armata dextra Occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. Ita etiam malis attonita mens, malis per

passim dicitur. - 451. connexa Franc. - 452. lumenque tert. Rottend., quod et ipsum de cælo ac die tandemque de vita dici solet. Vides poetam vulgarem temporum consequutionem haud curare, quæ esset: quo magis perageret et relinqueret, vidit. — 454. dicto Gud. a m. pr. v. Burmann. dictum fragm. Vatic.

- 455. vergere Zulich. a m. pr. — 456. non ipsa Wall. ipse Franc. affata Ven. fala Moret. pr. a m. pr. sorori est fragm. Vatic. aliquot Pier. et Dorvill., quod et ipse h. I. desiderem, aure judice. —458. misero quod fragm. Vatic. a m. pr. multo quod pr. Hamb., sollenni variatione. vid. Burmann. ad Ovid. II Am. 15, 14. – 459. niveis vel nigris pr. Hamb. conf. Burm.

pe jam certa. conf. inf. 464. v. Var. Lect. orat exquisitius quam optat, desiderat. coeli convexa , ut sup. Ecl. IV, 50. Primus Cicero in Arateis v. 314 usum hunc invexisse videtur, mox placuit Virgilio, Ovidio et aliis.

453 -—455. Inter sacrificandum vidit vinum, in ignem libatum , in sanguinem verti; at quam ornate singula, etiam propriis verbis ! obscenum de re mali ominis et alibi notatum : Georg. I, 470. Æn. III, 241. turicremas aras jam Lucretius dixit II, 743.

456. Ad majorem horrorem faciendum egregie hic versus comparatus. Nunc demum de Didonis salute desperes. Nam ita humana

natura fert, ut in extrema ruens animus, et jam deliberata morte defixus , silentio pertinaciter omnia intra se premat. Vidit jam Trappius, si bene memini.

457 -491. Hunc locum ante oculos habere debuit Popius in plenissima affectus summi epistola Eloisæ v. 307 sqq. Templum, intellige sacellum Sichæi Manibus dicatum, forte cuin ejus signo, ut Ovidius expressit Ep. VII, 99. saltem fuit monimentum sepulcrale, quod religionem habuit. Simile Elissæ templum memorat Silius I, 81 sqq. antiqui, prioris. v. Serv. et Burm. Velleribus niveis, infulis ac vittis laneis, quæ etiam in monumentis passim marmore

ex

460

Hinc exaudiri voces et verba vocantis
Visa viri, nox quum terras obscura teneret;
Solaque culminibus ferali carmine bubo
Sæpe queri, et longas in fletum ducere voces.
Multaque præterea vatum prædicta piorum
Terribili monitu horrificant. Agit ipse furentem
In somnis ferus Æneas; semperque relinqui
Sola sibi, semper longam incomitata videtur
Ire viam, et Tyrios deserta quærere terra.
Eumenidum veluti demens videt agmina Pentheus,

463

460, gemitus et verba Serv. ad XII Æn. 638, sed voces el verba usus fert. Illustrat Burmann. ad h. 1. 462. Seraque Nonius in bubo ; quod epitheton alias in simili re occurrit. feralia carmina Gud. a m. pr. --- 463. fundere voces Goth. alter. 464. piorum e Medic. aliisque suis et Pier. prætulit Heins. et Aproniani illam lectionem esse, testatur Pompon. Sab. Alteram codd. familiam, qui priorum habent, ducit fragment. Vatic. Equidem non perpetuum aliquod et ornans h. I. epitheton requirerem, sed priorum; misera regina in animum revocabat prisca vaticinia , de rerum suarum ac vitæ decursu jam olim accepta, quæ nunc quidem exitum suum habere videbat.

· 467. longam sola i. 468. Tyriam Tyrias desertas

q. terras, aberrationes librarr. ap. Heins. et Burmann. Teucros conj. Jo. Schraderus in schedis; ingeniose. Nam et hoc poterat per somnum objici. — 369. demens veluti lectum ex Pier. patet. Apud Pompon. Sab. nota est : « Urbanus legit anguina serpentum. » Sectatus est Grammaticus antiquam formam, anguen pro anguis, et legerat : Eumenidum videt anguina.

pr. Hamb.

sculpta occurrunt (vid. Passer. Paralip. Dempst. pag. 126 ). fronde, sertis. Illustrat Cerda.

462. 3. Plinius X, 12 5. 16. Bubo funebris, et maxime abominatus , publicis præcipue auspiciis , deserta incolit; nec tantum desolata , sed dira etiam et inaccessa; noctis monstrum; nec cantu aliquo vocalis , sed gemitu. Ex hoc loco illustra poetam. Bubo sola sc. avis, ut Servius.

465. De arte poetæ in somnio hoc commemorando cf. sup. ad v. 450. Nihil ad sensum verius; solent enim, si gravi ærumina ad insaniam usque æstuat animus, obji

ci ejusmodi somnia : ut

per

horrendas solitudines , per

deserta palatia aut per porticus immensas, sine fine errare nobis videamur. Ursinus comparat Ennii versus apud Cicer. de Div. I, 20 Excita cum tremulis etc., qui utique inspiciendi sunt, de simili Iliæ somnio.

469. 470. Ex Euripide ductum Bacch. v. 916 sqq. loco sublimi et terroris pleno, ubi contemtor Bacchi Pentheus in vesaniam actus και μην οράν μοι δύο μέν ηλίους δοκώ, , Δισσάς δε Θήβας, και πόλισμεπτάσTouov. Servius ad h. v. Pentheus autem , secundum tragoediam Pa

« PreviousContinue »