Page images
PDF
EPUB

itaque paternis morem gerens Aeneas, oppidum in Sicilia condit, nomine Acestam: et matres et senes bello inutiles ibi colonos relinquit: ipse cum exercitus robore Italiam peiit 778; navigantique et Veneris precibus exoratus Neptunus tutum praestat mare 834. Palinurus, in tanta securitate somno succumbens, una cum gubernaculo in mare excutitur; eiusque vicem supplet Aeneas.

Pro episodio habendam esse descriptione, quod rerum gemaiorem libri partem, negari nus-nultun ornatus admittit, nequit, nec tamen ab argumen- facile est ad intelligendum, maioto epico illud seiunctum et, quae rem veteribus , quibus poëta a multis frequentata est repre- suum epos panxit, suavitatem, hensio, alienum habendum. Pri- quam nunc nobis inde provemo libro iter ex Sicilia in Ita- nire potest, fuisse obiectam. liam faciebat Aeneas: 'reiectus In primis véro ludus Troiae Roa cursu suo in Africam, cum manos lectores delectavit. Alia tandem minc' navigationem re- hujus descriptionis suavitas , petat, iamiam ad Italiae litora quae tamen etiam nobis parata appulsurum eum esse sperabas. et cognitu facilis est, ex Home

Ecce tibi nova rei mora injici- rica imitatione proficiscitur, tur! iterum ventis contrariis a qui Iliad. ¥. Patrocli funus et cursu depulsus, in Siciliam de-. lndos simili copia descripsit. 'fertur. Multa sane in Sicilia Tantum autem abest, ut Roerant Troianorum et Aeneae ve- manis, quibus, non nobis, scri

gia. Classis, a Troianis mu- psit poëta, aut infringere delieribus incensa, fabula erat lectationem aut carminis digni (vulgari narratione trita. Non tatem elevare visa sit talis imia. igitur otiose desidere in Sici- tatio, ut, ingenio ac sensu il"lia poterat Aeneas , nec in- lorum ternporum et hominum,

censa classis memorari nisi pro- id quod abunde Virgilius 'et Hobabili aliqna de ratione. Itaque ratins docent, nihil magnifipoeta praeclare eo rem addu- centius ac splendidius habitum cit, ut Aeneas patri inferias fa- sit in Marone, quam si Grae

ciat, classeque incensa, partem corum poëtarum loca et invencomitum deponat in insula, ip- ta commode et ingeniose in carse, urbe nova condita, cum mina sua transferret. reliquis discedat. Agnosce poë. Sed ut delectationem in hoc tae sive ingenium sive iudicium libro per certaminum descripet in hoc: Dum ludorum festi- tionem afferré tantopere studevitas viros detinet, navium in- ret, poëtam movere etiam pocendendarum tempus ac facul- tuit argumenti sterilitas in ea tas, quae alias vix offerri poter carminis parte; ubi ad Italiam rat, feminis, quae solae reli- procedere Troianorum classem ctae sunt, data est. Aeneam narrat. Iudicium poëtae in hoe autem cum pietate tam insi- quoque observa, quod gravissignem esse velit poëta, quid ma- mis affectibus , quibus libro gis consentaneum, quam it is quarto legentis animus agitabapatris Manibus sacras caerimo. tur , nunc succedit hilarior rezias persolvat? Ludorum autem run facies, ludorum festivitas ,

Interea medium Aeneas iam classe tenebat
Certus iter, fluctusque atros aquilone secabat,
Moenia respiciens, quae iam infelicis Elissae
Conlucent flammis. Quae tantum adcenderit ignem,
Caussa latet; duri magno sed amore dolores

5 Polluto, notumque, furens quid femina possit, Triste per augurium Teucrorum pectora ducunt.

1

certaminum éventus ac praemio. Virgilio Homeroque comparas-. rum varietas,

se non poenitebit: simul ut inUt autem in ludorum cogita- telligas, primum, quam parim tionem incideret poëtae inge- in poëta ars sine ingenio valeat, nium, facere fortasse potuit tum vero, quam iniqua eius sors Erycis, herois indigetis, recor- sit, qui, cum aliis ingenio praedatiq, qui iis locis, ad quae stantibus in eodem campo suca Troiani appulerant, clarum pu- cedat, in angustum imitationis gilatu nomen habebat. Catroeus orbem serrel se inmiserit. In quidem valde acutus sibi vide- summa rerum copia, ut hoc batur in hoc, quod primus vi- utar, pauper et ieiunus est Stadisset, ad ludos in Caesaris ho- tius: spiritum poëticum atterit norem ab Augusto habitos Vir- in exilibus ornamentis ; quae gilium respexisse. Verum et etsi voluptate sua non careant, illud commentum iam a veteri- tamen carminis sunnna parun bus commentatoribus fuit alla- delectat. tum, et seu affirmandi seu ne

4. Interea. V. sup. IV, 584 gandi caussas idoneas habet sqq. Orto die naves solverant nullas. Enimvero ab Homero Troiani; abeuntes prospexit Di. inde nullus facile fuit poëta, do IV, 586; mox mortem sibi qui non argumentum hoc ad intulit in rogo nondum incenso. istorum hominum, Graecorum Incensus rogus non nisi noctu, in primis, animos ac sensus iu- e more. Servius; circa primum cundissimum, attigerit. In Grae- ortum lucis navigavit flam, cis quidem poëtis deperditis plu. mas rogi circa vesperam vidit; ra huiusmodi certamina, ludis quo tempore et per naturam ige praecipuo funebribus , fuisse

nem videre potuit, et per pristitractata, vel ex Hygino discas, num morem, quo per diem cadavef. CCLXXIII. In primis lndi ra non incendebantur. Noctis fere funebres in Achillis honorem a tempus datum rogo igni consuThetide instituti nobile fuerunt mendo,et postridie manelecta osargumentum, v. Odyss. w., 85

sa. Sicin Patrocli funere Il.4,226: sqq., quod repetitum videas a

Stat. Theb. VI, 236 et al. Quinto Cal. IV. 110 seqq. In dium (v. sup. III, 664) iter (ut Tragicis saepe idem memora- cursum, fugam); vulgarius est, tum. Argonautarum certamina mare altum. At certus; recte v. in Orphic. 575 sqq. Graeco- Şeiv. itineris sui certus, persirum poëtarum exemplo, Roma stens in consilio proficiscendi ni quoque hoc ornamentum pas- in Italiam. Aquilone simpl. pro sim carminibus snis intexuerunt, vento. conf. sup. IV, 562 et 3io. Virgilii maxime iudicio; in pri- Nam austro tum opus erat. mis Silius XVI, 295 sqq. et Sta- 5 – 7 sed duri dolores magna tius Theb. lib. VI, quos cum amore polluto, quod cogitant

nie

[ocr errors]

Ut pelagus tenuere rates, nec iam amplius ulla
Occurrit tellus, maria undique, et undique coelum;
Olli caeruleus supra caput adstitit imber,

10
Noctem hiememque fereņs; et inhorruitunda tenebris.
Ipse gubernator poppi Palinurus ab alta:
Heu! quianam tanti cinxerunt aethera nimbi?
Quidve, pater Neptune, paras? Sic deinde locutus
Conligere arma iubet, validisque incumbere remis, 15
Obliquatque sinus in ventum, ac talia fatur:
Magnanime Aenea, non, si mihi Iuppiter auctor
Spondeat, hoc sperem Italiam contingere coelo.
Mutati transversa fremunt et vespere ab atro
Consurgunt venti, 'atque in nubem cogitur aër. 20
Nec nos obniti contra, nec tendere tantum
Sufficimus. Superat quoniam Fortuna, sequamur,
Quoque vocat, vertamus iter. Nec litora longe
Fida reor fraterna Erycis, portusque Sicanos,
Si modo rite memor servata remetior astra.

25

[ocr errors]
[ocr errors]

(quod nobis est, cogitatio), quo vi irruens navem nimium de erumpere possit vel soleat dolor

cursu deflectat. Mox 17 auctor animi intolerabilis magno amo- ornatus caussa adiectum, fantor, re laeso, (graviore verbo, pol- quatenus aliquid promittit. luto, et fides, sacrum, violatum, i9 - 25 Adversum igitur navipollutum dicitur) violataque ab gationi in Italiam ventum ab ocAenea fide, notumque, et quod cidente habebant; transverse il"non ignorant, furens quid femi- le spirans cursum retardabat, na possit, haec ducunt Teucros, eumque ad Orientem deflecte

Tercrorum pectora, per augubat. Ita malim accipere, quam rium triste, h. e. facile addu« ad aquilonem nunc ventum ab cunt eos ad augurandum ac 'sul- occasu accessisse putare

tena spicandum, id quod erat, mali. dere tantum possumus, quantum quid evenisse, per, ad, ut VI, 743 adversa tempestas valet. Serv. per amplum Mittimur Elysium. non sufficimus viribus, ut con8 - 11 lidem versus sup. III, tra tendamus et cursum tenea192 – 195, ubi vide not.

- 24 ad Drepanum. v. supe pra caput, desuper, xataxoņdev III, 707 sqq.: 1, 550. 195. Fida vel pótev, ut ap. Arat. Phae- propter Acestam v. 50. sq. litonom. 422.423. - 11 heu quianam ra fraterna Erycis, qui Erycem. hic et X, 6 ex antiquo sermone condidit; erat is filius Veneris pro qua re, ti yáo. 14 deinde: et Butae. 'conf, Apollon. IV, cf. ad IV, 561. R. - 15. 16 arma 914 sqq. poriusque Sicanos, proh. 1. vela contrahere iubet. Sic prie. Nam Sicani ab Iberia proόπλα ap. Homer. Odyss. B, 390. fecti, cum

Siciliam insedisObliquai sinus velo- sent, reliquis Siciliae partibns rum in ventun, nostrorum nau. depulsi, occidentale tamen litarum Laviren, vento adverso tus tenuere; conf. Thucyd. VI, non totis velis accepto, sed tan

2; átque inter hos Sicanos Troiatum ex obliquo, 'ne ille magna ni consedisse memorantur. re

[ocr errors]

mis.

4,23 etc.

Tum pias Aeneas: Equidem sic poscere ventos
Iamdudum, et frustra cerno te tendere contra.
Flecte viam velis. An sit mihi gratior ulla,
Quove magis fessas optem demittere navis,
Quam quae Dardanium tellus mihi servat Acesten, 30
Et patris Anchisae gremio conplectitur ossa?
Haec ubi dicta, petunt portus, et vela secundi
Intendunt Zephyri; fertur cita gurgite classis,
Et tandem laeti notae advertuntur arenae.
At procul excelso miratus vertice montis

35
Adventum sociasque rates occurrit Acestes,
Horridus in iaculis et pelle Libystidis ursac,
Troia Crimiso conceptum flumine mater
Quem genuit. Veterum non inmemor ille parentum,
Gratatur reduces, et gaza laetus agresti

40 Excipit, ac fessos opibus solatur amicis. Postera quum primo slellas Oriente fugarat Clara dies, socios in coetum litore ab omni Advocat Aeneas, tumulique ex aggere fatur:

ut

metior animo astra observata an- sic h. 1. horridus in iaculis con. te tempestatem, ideoque cum inngas. Horridus Ser ius expliastris ipsum cursum ac naviga- cat, terribilis. Commendat hanc tionem factam. - 28 Flecteviam, iuncturam Statius Theb. IV, 22i

sup. iter, h. e. cursum, na- procul ipse gravi metuendus in vem. Proprie flectunt vela ad hasta Eminer. Fortasse vers. 179 alium cursum tenendum; h. l. fluens in veste iuncturam tuetur. velis mutatis flectitur cursus. R.) pelle Libystidis, Libycae, 32 secundi Zephyri cursu iam ver- ursae; atqui Plinius lib. VIII sub sus ortum solstitialem inflexo. f.ursos in Africa esse negat. Sed

insedere multas terras ferae, 35 41 Acestes Troianus, quae postea in iis defecere; et qni cúm Troianis olim inter Si- Herodoti aliorumque auctoritacanos consederat. Ferebatur ille te constat, saltem creditum hoc Crimisi filius e Troiana mulie- a veteribus fuisse, ursos in Li. re, v. Cluver. Sicil. ant. II, 2. bya gigni. Nec ultra laboranmontis, Erycem designare vide- dum est poëtae. conf. sup. ad tur.

in iaculis , modus lo- I, 184. de cervis. Habitum auquendi antiquior, nec tamen tem venatorium h. 1. descrip. infrequens, et a viris doctis tum puta. conf. inf. 300. 301. passim declaratus, ut et apud 39 Veterum parentum, quandoGraecos: pro vulgari, iacula quidem a Troianis originem duhabens, gestans. Nec iungenda cebat. gaza agresti, epica sunt, horridus in iaculis. Ser- gravitate pro penul rusticano; vius laudat Ennium: levesque explicatur per opes; ornant laé sequuntur in hastis, h. e. hasta- tus et fessos. 44 tumuli ex ti.

(14 ut Ennius leves in ha- aggere (ornate pro: ex tumniistis, Valeriusque Flaccus I, 486 10) socios alloquitur; more miet 642 horrentem iaculis iunxit, litari, ut toties ap. Liv, et Tac.

1

Dardanidae magni, genus alto a sanguine divom, 45 Annuus exactis conpletur mensibus orbis, Ex quo reliquias divinique ossa parentis Condidimus terra, maestasque sacravimus aras. Iamque dies, ni fallor, adest, quem semper acerbum, Semper honoratum, sic di voluistis, habebo. 50 Hunc ego, Gaetulis agerem si Syrtibus exsul, Argolicove mari deprensus, et urbe Mycenae, Annua vota tamen sollemnisque ordine pompas Exsequerer, strueremque suis altaria donis. Nunc ultro, ad cineres ipsius et ossa parentis , 55 Haud equidem sine mente, reor, sine numine divom Adsumus, et portus delati intramus amicos, Ergo agite, et laetum cuncti celebremus honorem; Poscamus ventos, atque haec me sacra quotannis Urbe velit posità templis sibi ferre dicatis.

60

cum

de suggestu' et aggère in castris sunt et pathos habent - 51 allocutio facta legitur.

53 Gaetulae Syrtes latius dictae, 45 sq. Inferias annuas parenti ex more poëtarum. Nam GaeAnchisae faciendas die anniver- tuli versus occidentem Africae sario indicit Aeneas. Etsi et hae et in meridiem habitarunt. inferiae et ludi funebres'ad Ho- deprensus, v. Ge. IV, 421 cum meri in primis, tum et aliorum dilectu, si versarer inter hostes, veterum poëtarum exemplum a in hostili solo.

pompas, inVirgilio instituuntur, tainen eins feriae et parentalia apparatu ingenium in eo agnoscas moneo, sacrificii solemni designantur. qurd jis rebus ad pietatem maxi- 54 exquisite altaria struimus, me Aeneae sui declarandamusus exstruimus, donis. Vulgo dona, est. 45 alto a scu.guire divum, h. e, sacrae res, quae offeruntur, propter Dardanum Ioviş f. v. III, exstruuntur in ara.

suis h. e. 167. Solet autem eius, qui gen- debitis. cf. Ecl. III, 62. 55 tis auctor ac regni vel urbis con. sq. Quanto magis nunc, ditor fuit, nobilitas toti genti etc. sine mente, sine numine diac populo tribui. Sic Romani

sine consilio ac voluntate Martis genus, Romulidae etc. deorum. 58 honorem, inferias 48 aras, funus sacrificio fune- in honorem Anchisae faciendas, bri designatur, quod ad rogum laetum , alacriter , lubenti ac et cinerem urna condendum Ma- parato animo celebrandas. 'Fanibus fiebat. conf. y. 86. Mox ctis inferiis deos poscamus ventos ni fallor male ad anni confu- secundos; atque, ubi in terram sionem, quae erat apud maio- monstratam pervenerimus,quotres, refert Servius. Heroicis annis ipsi has inferias instautemporibus non nisi ad solis sie remus; hoc minus vulgariter derumque conversiones, quales extulit; urbe posita velit ille cuiusque oculis occurrebant, (Anchises) me ferre sibi (lubens computabantur anni et dies. At- ac propitius accipiat) kaec sarra qui in his non ser.iper summa quotannis templis dicatis. Verba, subtilitas, nisi ex arte, est, Ce- Poscamus ventos, v. 59 sic satis terum vv. 49 sqq. ornatissimi commode exposuisse videmur;

vum ,

« PreviousContinue »