Page images
PDF
EPUB

10

Bellipotens; aptat rorantes sanguine cristas,
Telaque trunca viri, et bis sex thoraca petitum
Perfossumque locis: clypeumque ex ære sinistræ
Subligat atque ensem collo suspendit eburnum.
Tum socios, namque omnis eum stipata tegebat
Turba ducum, sic incipiens hortatur ovantes:
Maxima res effecta, viri; timor omnis abesto,
Quod superest; hæc sunt spolia, et de rege superbo
Primitiæ; manibusque meis Mezentius hic est.

15

sanguine, et spicula hominis fracta, et loricam appetitam et apertam duodecim locis: et annectit lævæ parti clypeum ex ære, et suspendit collo gladium manubrio eburneo. Deinde sic exorsus hortatur socios exultantes : nam omnis turba ducum circumstabat eum densa : O socii, res maxima perfecta est: omnis metus absit. Quantum ad reliqua: hæc sunt spolia et primitiæ de feroci rege Turno: et hic

.........

phum Goth. tert. pro var. lect. pr. Hamb.-8. roranti Goth. sec., sicque Rom.-9. Truncaque tela Goth. tert. virum Lutat. ad Stat. 11 Theb. 710.10. Effossumque Dorvill. sinistra aliquot Heins. sinistris vel sinistra Gud.11. eburneum Gud. a m. sec., applaudente Heinsio.–12. Cum s. Carisius lib. iv citat.--omnis constipata Goth. tert.-14. 15. Mutavi hic Heinsianæ recensionis interpunctionem, quæ manifeste sententiam vitiabat: Maxima res effecta viri. Timor omnis abesto. Quod superest: hæc sunt etc. Imo vero jungenda : timor omnis abesto, quod id attinet, quod superest, (ratà) ed acīmov του πολέμου. Quæ sequuntur: hæc sunt spotia, illustrant illa: maxima res effecta.—15. et deest Ven. et sec. Rottend. ‘Alii apud Heins. distinguebant: et de rege superbo Primitiæ manibusque meis: Mezentius hic est. Parum scite. -16. manibusque meis Mezentius hic est. Paulo durior est oratio verborum junctura: meis manibus Mezentius hic est, talis est, mea virtute huc est redactus: quod de eo superest, hoc est. Supra ix, 481. Hunc ego te, Euryale,

NOTÆ 9 Tela trunca] Quæ in Æneam a positum puto. Mezentio projecta, et clypeo re- 11 Eburnum] Quia vel vagina, vel cepta atque infixa magno numero manubrium, erat ex ebore. fuerant, Æn. x. 887.

13 Ovantes] Exultantes ob victori. 10 Perfossumque] Duo tantum vul- Æn. III. 189. nera Mezentius ab Ænea acceperat : 16 Primitiæ] Primi fructus belli in alterum in inguine, Æn. x.785. alterum Turnum suscepti, quos pius Æneas in jugulo, ibid. 907. Unde igitur duode- Marti dedicat: ut solebant primitiæ cim illa thoracis foramina? Suspicatur frugum, aut primi gregum fætus Diis Servius eum ab Etruscis infensis post sacrari. De rege superbo] Turnum mortem fuisse multis ictibus appeti- explico, non Mezentium : non enim tum: ut fuit Hector, ut Tydeus. hæ erant Mezentii primitiæ, sed Oraverat tamen moriens Mezentins spolia omnia. Hic est] Servius hic - Æneam, ne suorum odiis eum ob- pronomen putat, et explicat tatis : jiceret. Numerum autem duodenum, quasi diceret: Hic taptus tamque pro quolibet incerto numero, a poëta formidandus hostis, nunc talis ac

am.

Nunc iter ad regem nobis murosque Latinos.
Arma parate, animis et spe præsumite bellum;
Ne qua mora ignaros, ubi primum vellere signa
Annuerint Superi, pubemque educere castris,

20
Impediat, segnisye metu sententia tardet.
Interea socios inhumataque corpora terræ
Mandemus: qui solus honos Acheronte sub imo est.
Ite, ait; egregias animas, quæ sanguine nobis
Hanc patriam peperere suo, decorate supremis

25 jncei Mezèntius mea manu. Nunc nobis eundum est ad regem et urbem Latinam. Parate arma, et cum animo ac spe desiderate pugnam: ne ulla mora detineat vos imparatos, et dubia sententia retardet pigros præ timore; cum primum Dii permiserint nobis eruere signa e terra, et emittere juventutem e castris. Interim tradamus terræ socios et cadavera insépulta: qui honos unicus superest iis qui sunt şub, profundo Acheronte. Ite, inquit: donate ultimis honoribus animas illas insignes, quæ emerunt nobis hanc regionem suo sanguine: et Pallas primus reduca

[ocr errors][ocr errors]

aspicio. Nunc tropæum ostenditur, Mezentii armis indutum, quod Mezentium esse ait. Hoc acumen veteribus, saltem Maroni, placuisse, inf. v. 173 docet: Tu quoque (Turne) nunc stares immanis truncus in armis: tu quoque nunc esses tropæum. in manibusque Voss. hicc' est monet legendum esse Marius Victorinus in Grammatica. vid. Heins. ad 11, 654. Pro adverbio hic accipiunt nonnulli, minus bene: nec melius succedit, si quis cum Cerda titulum imaginis animo cogitet.-17. Tunc dno Burm.-18. Arma parate animis. Aut hypallage est, inquit Servius, pro armis parate animos, aut certe est mutanda distinctio, ut sit : Arma parate: animis et spe præsumite bellum. Atque hoc probat Burm., non enim satis eleganter dici, animis parare arma.

Tantilli erat videre, arma esse pro pngna dicta: pugnam autem parare animo, esse exquisitius dictum, quam quod solenne est: parare animos ad pugnam.-19. Ne qua hora Goth. tert. 'avellere præscriptum est ab Heinsio : reperio id exaratum in una Ald. pr. Nam altera 1505 consentit in cellere, quod ubique editum video. Et id Servius interpretatur. evellere Dorvill.–20. Adnuerent Rom. Adnuerunt Leid. Annuerant ed. pr. Burm. pubesque Ven. puppem inducere Goth. tert.--21. segnisque Heins. e libb. (sicque jam Ald. tert.) pro vulgari : segnesque. At porro Medic. segnisve, nec aliter Rom. signisve. Hoc itaque cum Brunckio reposui. Alii segnique; edd. vett. aliquot: segnesque metus.—23. est abest Rom. et aliis Pier., uni Heins. et ed. pr. Burm.24. Servius: “Vitiose in media oratione ait positum Critici notant." Satis indoctos illos fuisse necesse est: cum adeo frequens hæc sit verbi: inquit ; ait, iteratio. Aliter Burm. rem expedit: ut nunc' ad milites aut famulos se convertat. egregiasque Ven. qui Macrob. et Schol.. Horat. ap. Heins.“ 25. pepigere Bigot. 'et decorate Oudart.—28. et f. vertit Vratisl.- Versus idem

NOTÆ tantillus est, umbra tantum et inane ni; si difficile, malo. simulacrum. Ego hic adverbium 23 Honos Acheronte sub imo] Qui malo.

enim carebant honore sepulcri, de19 Vellere signa] More Romano- specti apud Inferos, et vagi centum. rum, qui in castris humi defigebant annos errabant. Æn. vi. 325. Ache

igna : quæ si deinde ad pugnam ituri ron, Inferorum fluvius, hic pro Inferis facile evellerent, bono ducebant omi- acceptus, ibid.

[ocr errors]

30

Muneribus; moestamque Evandri primus ad urbem
Mittatur Pallas, quem non virtutis egentem
Abstulit atra dies, et funere mersit acerbo.

Sic ait illacrymans, recipitque ad limina gressum:
Corpus ubi exanimi positum Pallantis Accetes
Servabat senior, qui Parrhasio Evandro
Armiger ante fuit; sed non felicibus æque
Tum comes auspiciis caro datus ibat alumno.
Circum omnis famulumque manus Trojanaque turba
Et moestum Iliades crinem de more solutæ.
Ut vero Æneas foribus sese intulit altis;
Ingentem gemitum tunsis ad sidera tollunt

35

tur in urbem tristem Evandri: Pallas, quem non inopem virtutis funesta dies eripuit et extinxit nece aspera. Sic dixit plorans, et refert pedem ad portam, ubi senex Acætes custodiebut depositum cadaver Pallantis mortui, Acætes qui prius fuit armiger Evandro Arcadi; sed jam non venerat tam faustis ominibus comes addictus dilecto alumno. Circumstant omnes, et turba famulorum, et multitudo Trojanorum, et Trojanæ tristes passis capillis juxta ritum. Postquam vero Æneas ingressus est portis sublimibus; emittunt ad astra magnum gemitum pectoribus

up. VI, 429 occurrebat.—29. et lacrimans ed. pr. Burm.-30. exanimum aliquot Pier. exanime Bigot. postum Bigot. exanimum positi conj. Heinsius et olim viri docti ap. Cerdam, perperam. Acetes vulgg., item Acetas, Acestes, Est Axolins.-31. Parrhasio Evandro. Prosodia docet non E-vandro (sic enim prima brevis esset) sed Ev-andro pronuntiandum esse. Ita Ev longa est syllaba, et versus spondaicus ; nisi Eü- pronuntiare malis.34. Circa Leid. et sec. Moret. _omnis e Pier. et suis reposuit Heins., ut nunc sit: omnis manus. Alii omnes. Tr. pubes qu. Moret.--35. Idem versus sup. III, 65. mesta edi. tum erat in vulgg. ante Heins., qui secundum Pierium e codd. vetustioribus (inter quos et Medic. et Rom. est) retraxit mæstum: quod elegantius est, et in vett. edd., quas in manibus habeo, occurrit omnibus. Videtur primus, mutasse Ald. statim ed. pr. Displicet vox versu hinc quarto repetita.-36. tectis sese Schol. Statii Theb, vi, 39. sese impulit pr. Hamb.-37. tonsis

NOTÆ

26 Evandri ad urbem] Pallanteum, etiam illata ante noctem fuerant prinÆn. viii. 51.

cipum virorum eadavera, præcipue 29 Ad limina] Ad januam quippe Pallantis : quod insigni aliqua in domo domus producebantur defunctorum depositum invisit summo mane Æneas; cadavera. Æn. ix. 486. Ceteras indeqne deductam funeris pompam vero funerum ceremonias descripsi- extra urbem prosequitur. mus Æn. VI. 215. et sequentibus. 31 Parrhasio Evandro] Arcadi. Æn. Videtur Æneas, confecto prælio fuga- VII. 344. tisqne hostibus, in urbem ingressus 35 liades, &c.] De more solvendæ suam, in ea noctem duxisse. Eo

comæ in luctu, Æn. I. 484.

40

Pectoribus, moestoque immugit regia luctu.
Ipse, caput nivei fultum Pallantis et ora
Ut vidit, lævique patens in pectore vulnus
Cuspidis Ausoniæ, lacrymis ita fatur obortis :
Tene, inquit, miserande puer, cum læta veniret,
Invidit Fortuna mihi, ne regna videres
Nostra, neque ad sedes victor veherere paternas ?
Non hæc Evandro de te promissa parenti
Discedens dederam : cum me complexus euntem
Mitteret in magnum imperium, metuensque moneret
Acres esse viros, cum dura prælia gente.
Et nunc ille quidem spe multum captus inani
Fors et vota facit, cumulatque altaria donis.
Nos juvenem exanimum, et nil jam coelestibus ullis
Debentem, vaņo mæsti comitamur honore.

45

50

perculsis, et insonuit aula tristi fletu. Ipse Æneas, postquam aspexit caput candidi Pallantis sustentatum, et ejus faciem, et plagam mucronis Itali apertam in molli pectore, lacrymis erumpentibus sic loquitur: o deplorande juvenis, an fortuna, cum prospera accederet ad me, eripuit te mihi; ut non videres imperium nostrum, neque victor reducereris ad urbem paternam? Non hæc dederam de te promissa patri tuo Evandro, cum ab eo abii; cum amplexus me abeuntem, dimitteret me in magnum imperium Etruscorum ; et timens admoneret me, Latinos homines esse asperos, bellum esse mihi cum forti natione. Et nunc quidem ille, delusus spe admodum vana, forsan etiam concipit vota pro te, et onerat aras muneribus : dum nos tristes prosequimur inutili honore juvenem mortuum, et jam nullatenus subjectum.

[ocr errors]

scribunt multi. tusis pr. Moret. tollit sec. Hamb, et Erf.—38. immugiit Mentel. pr. et sec. cum Exc. Burm.--39. niveum Goth. tert. fulvum pr. Moret. et alter Hamb. vultum Leid. pro var, lect.–40. lenique Oudart. in corpore pr. Moret.-41. sic fatur duo Burm.-42. cui l. Hugen., male.43. f. tibi Zulich. a m. pr. ne r. venires alter Hamb. a m. sec.-46. dederim a pr. m. Dorvill. compressus Vratisl.--47. moveret Parrhas.-48. d. in prælia Medic. a m. sec., quod se non intelligere fatetur Heins. Scilicet putavit Apronianus dictum a poëta: gentem durum in prælia, ut virum in pugnam acrem pro, ad pugnam, dicimus. ad prælia Leid.—50. Forset esse posse Servius putabat: Forsit nonnulli ap. Pier., qui tamen cum Fabric. et Heins. ac Burm. satis firmat vulgatum Fors et. Erat quoque ap. Pier. in libb. Sors et, solenni errore.-51. exanimem edd. vett. aliquot et codd. apud Pier., inter quos Rom.-52. comitamus pr. Moret. comitantur duo Burm. cum Gotii.

[ocr errors]

NOTÆ 39 Fult um] Sustentatum suppositis quibus regem petentibus Evander vestibus, tapetibus, &c. De Ausoni- Æneam miserat, Æn. VIII. 475. 651. bus, Italis, Æn. VII. 54.

51 Nil jam cælestibus, &c.] Vivi sub47 Mitteret in imperium] Ad Tuscos, diti sunt superis Diis, mortui inferis.

55

Infelix, nati fünus crudele videbis !
Hi nostri reditus, expectatique triumphi ?
Hæc mea magna fides ? At non, Evandre, pudendis
Vulneribus pulsum aspicies : nec sospite dirum
Optabis nato funus pater. Hei mihi, quantum
Præsidium Ausonia, et quantum tu perdis, Iule !

Hæc ubi deflevit, tolli miserabile corpus
Imperat, et toto lectos ex agmine mittit
Mille viros, qui supremum comitentur honorem,
Intersintque patris lacrymis; solatia luctus
Exigua ingentis, misero sed debita patri.
Haud segnes alii crates et molle feretrum
Arbuteis texunt virgis et vimine querno,
Exstructosque toros obtentu frondis inumbrant.

60

65

Diis ullis superis. O miser, spectabis mæstum funus fibii. Hi sunt nostri reditus, et triumphi sperati; hæc magna mea confidentia! Tamen, o Evander, non videbis eum cæsum plagis indecoris : nec, filio turpiter salvo, optabis tibi mortem acerbam. Hei mihi ! quantum amittis tutamen, o Italia! et quantum tu, o Iule! Postquam hæc flens dixit, jubet cadaver deplorabile auferri, et mittit mille viros electos ex universo exercitu, qui prosequantur pompam ultimam, et adsint luctui patris: quæ sunt solamina parvu magni doloris, tamen debita infausto patri. Alii non tardi componunt crates et flexile feretrum, e ramis arbuteis et virgultis querceis: et tegunt lectum illic collocatum umbraculo foliorum. Illic constituunt juvenem excel

tert., inscite. amore Oudart. ab ore a pr. m. pr. Moret.-53. funus nati Rufinian. de Schem. Lex, vulnus Parrhas.-54. Hic Goth. pr. exoptati Rom. cum Goth. sec. et Menag. pr.; vulgatum confirmat P. Burmann. Sec. Antholog. Lat. T. 1, p. 163.-55. Hac mora pr. Moret. pudendus Franc.-56. passum idem Frane, et pr. Hamb. Wakefield tentabat fusum. non Ven. ne duo alii. durum itidem duo cum Medic. Pierii. diro Exc. Burm.–57. Obstabis Rom. funus nato Goth. tert. Heu multi. Ei alii. Et Rom.-58. et abest ed. pr. Burm. Iuli Rom.–59. Heu ubi alter Hamb. dicta deflevit Rom.—60. ex ordine Roni, mitti Goth. tert., quod placere potest.–61. conitantur aliquot Burmann. -65. Arboreis Ven.-66. obumbrant Oblong. Pierii et Leid. conf, iv Ge. 20.

NOTÆ

55 Fides] Qua confideham victorem illo feretro, in modum cratis, Æn. VI. Pallanta rediturum.

218. in Notis. Pudendis Vulneribus] A tergo il- 65 Arbuteis, &c.] Arbutus, arbor latis; quæ fugacem notent, tibique in deliciis veterum, arboisier, Ecl. 11. mortem optabilem reddant, ne dede- 82. apta fuit cratibus, quare Ge. 1. cas nati aspicias. Ausonia, Italia, 166. • Arbuteæ crates. Quernum viÆn. VII. 54.

men: virgultum, sive ramusculus, e 64 Crates et molle feretrum, &c.] De quercu.

« PreviousContinue »