Page images
PDF
EPUB

95

Prima tulit tellus, eadem vos ubere læto
Accipiet reduces. Antiquam exquirite matrem.
Hic domus Æneæ cunctis dominabitur oris,
Et nati natorum, et qui nascentur ab illis.
Hæc Phobus: mixtoque ingens exorta tumultu
Lætitia ; et cuncti, quæ sint ea meenia, quærunt;
Quo Phobus vocet errantes, jubeatque reverti.
Tum genitor, veterum volvens monumenta virorum,
Audite, o proceres, ait, et spes discite vestras.
Creta Jovis magni medio jacet insula ponto;

100

majorum, eadem fertili sinu excipiet vos redeuntes : quærite veterem genitricem. Ilic familia Ænea regnabit in regiones omnes, et filii filiorum, et qui orientur ab illis. Apollo hæc dixit : et gaudium magnum ortum est mixto tumultu, et omnes inquirunt quæ sit ea urbs, quo Phæbus revocet ragos, et imperet eos redire. Tunc pater mens recogitans historias antiquorum hominum, dixit: O primates, audite, et intelligite spes restras. Creta, insula Joris magni, sita est in medio mari : ubi

sup. v. 40.-94. de stirpe aliquot Pieriani.-95. lata pr. Rottend. pro var. lect. vel toto Sprot.-96. exq. terram Zulich, ex interpr.-98. ab ipsis Ven. 99. exeita Hugen.--100. sint hæc Ven. quæ sunt Leid., sed v. Burm. cf. sup. 11, 123.—101. jubeatre ed. Ald. et Junt. Goth. pr.–102. volvens veterum multi. priorum Montalb.-103. o deest quatuor Burm. dicite tres.-104, medio magni

NOT AE Hic autem ambiguum est, an relum nasse : cujus rei sane multa vestigia simpliciter, an etiam tripodis tento- et argumenta profert Bochartus in riom significet: cum dubium sit an dissertatione quam Segresius prafixit ex tripode, an per puellam, an per Gallico suo Virgilio: prævaluit tamen Apium regem, an sola Dei voce red- Italorum opinio, quam secutus est ditam sit ex adytis hoc Æneæ oracu- Virgilius. Inn.

102 Volvens monumenta, fc.] Erra95 Ubere] De ubere terræ, pro

vit in ea explicatione oraculi et pater ubertate, Æn. I. 535. et Ge. 11. 185. et filius: pater qnidem, quod in re

97 Domus Æneæ, &c.] Versus ii dubia, qualis erat origo Trojanæ gendao vaticinium continent, de magni- tis, quæ per Dardanum ex Italia, per tadine Romani imperii. Traducti Teucrum e Creta oriebatur, minime sunt ex Homero Iliad. xx. 306. ubi dubitarit : filius autem, quod patrem Neptunus Æneam ab Achille occi- non monuerit, se a Creusa abeunte dendom periculo eripit. Sed apud audivisse, sibi sedes a Diis in Italia Homerum illic, et in hymno Veneris ad Tybrim fluviom esse paratas; quod 197. omnia exemplaria habent, non in alteram interpretationis partem TÍVTETOWY cunctis, sed Tpuedow Tro- deflectere patris animum potuisset : janis: unde plerique putant Æneam vide Æn. II. 781. non venisse in Italiam, sed post Pri. 104 C: &c.] Candie, ingens ameæ familiæ excidium Trojæ reg. insula Mediterranei Maris: inter 105

Mons Idæus ubi, et gentis cunabula nostræ.
Centum urbes habitant magnas, uberrima regna:
Maximus unde pater, si rite audita recordor,
Teucrus Rhæteas primum est advectus ad oras,
Optavitque locum regno. Nondum Ilium, et arces
Pergameæ steterant; habitabant vallibus imis.
Hinc mater cultrix Cybelæ, Corybantiaque æra,

110

est mons Ida, et origo nationis nostræ ; incolæ illius occupant centum urbes magnas, regna fertilissima: unde, si bene memini auditarum rerum, maximus pater Teucer primo advenit ad promontorium Rhæteum, et elegit sedem regni: nondum Ilium et urx Pergamus condita erat, degebant in profundis vallibus. Hinc venit mater Cybele protectrix loci et cymbala Corybantia, et sylva Idæa: hinc fidele arcanum

Goth. tert.–105. ibi multi ap. Burm. et deest Zulich.-106. urbis multi Pier. et duo Heins. At urbes Valerius Probus in codice, qui ipsius Maronis fuerat, scriptum repererat, ap. Gell. XIII, 19.-108. Teucrus defendit Heins. e libris et Grammaticis ; adde fragm. Vatic. alii Teucer, vel Teucros, v. Pier. et Bened. adductus alter Hamb. delectus pro delatus, et a m. sec. derectus Leid. unus. primum transvectus Goth. sec. in oras multi ap. Pier. fragm. Vatic. p. 172, et ires Goth. Critheasin oras Dorvill.-109. Aptavitque aliquot Burm. cum Goth. sec. regni Hamb. sec. Ilion et duo etiam hic.-ill. Hic Nonius Marcellus in colere, Serv. ad Æn. x, 220 et Wall. Porro varie scribitur, Cybele, Cybeles, Cybeli (hoc quidem inani, ut solet, verborum apparatu ornat Catrous) apud Pier. et Heinsium, cujus docta nota est

NOTÆ Ægeum et Libycum mare: olim ur- qui Phrygia aut Cretica lingua gulvtos bibus clara centum, unde ab Homero appellatur. Præterea veterum coloin Iliade ékatburodis dicitur: in

norum more, patria nomina intulit in Odyss. habet tantum urbes évvevhkovta Troadem, et montem vocavit Idam ab nonaginta : præcipuæ fuerunt Gnossus, Ida Cretensi montc. Æn. 11. 801. à Gortyna, Cydon, Dictynna. De Jovis patre suo Scamandrum fluvium, qui in ea insula cunabulis; deque Cybele antea Xanthus vocabatur; unde Hoet Corybantibus, Ge. iv. 151. et mox merus ait Xanthum a Diis vocari, 111.

Scamandrum ab hominibus ; id est 108 Teucrus Rhæteas] Teucer, nomen hoc esse illo recentius. DeScamandri Cretensis filius, cum in- nique cultom Cybeles matris Deorum sula frugum inopia laboraret, dicitur, in Phrygiam intulit e Creta, ubi illa ad sedes novas quærendas, cum tertia Jovem pepererat et aluerat. populi parte solvisse; acceptoque 109 Optavitque locum regno] Elegit: oraculo, ibi se positurum sedes, ubi sic Æn. 1. 429. Pars optare locom esset a terrigenis noctu oppngnatus, tecto.' Et vero prinus ibi regnavit: in Phrygia circa Amaxitom et Rhe paulogue post vevit ex Italia Dardateum Troadis in Hellesponto promon. nus, qui ab ipso in generum ac suctorium maxina muriom multitudine cessorem ascitus est. n. 1. 239. vexatus, ibi sedem fixit, templum 111 Mater, &c.] Quæ et Rhea, constituit Apollini Smintheo, cujus et Ops, Satnroi nxor, mater Desimulacrum pede premebat murein, orum ac terra ipsa. Nomen, vel a

[ocr errors]

Idæumque nemus; hinc fida silentia sacris,
Et juncti currum dominæ subiere leones.
Ergo agite, et, Divum ducunt qua jussa, sequamur :
Placemus ventos, et Gnosia regna petamus.
Nec longo distant cursu; modo Jupiter adsit,
Tertia lux classem Cretæis sister in oris.

115

ceremoniarum, et juncti leones traxerunt currum Deæ. Itaque agite, et eamus qua sandata Deorum nos ducunt. Propitiemus ventos, et proficiscamur in regnum Creticum. Neque abest longo spatio : dum Jupiter faceut, tertia dies appellet mares ad litlus Creticum. Sic locutus immolavit in altaribus dignas victimas : Nep

ad h. 1. et, ut Cybeles cum ceteris conveniret, mutatum etiam mater in matris, et refinxere adeo : Hinc matris cultri Cybeles ap. Pier. Nam librariorum lapses sunt Cybili, Cibili, Cibeli, Cybile, Cibelæ, et al. Sane mons ille Phrygiæ, qui Matri Deum nomen dedit, recte scribitur et Cybelus, sc. mons, et Cybele, et Cabelom, Gracisque το κύβελον, τα κύβελα, η Κυβέλη (unde ipsa Dea ή ΚυBéra et Kußhan). Heinsius Cybelæ prætulit hic et xi, 768, quoniam Virgilius talem formam amat, et quod hoc proximum est lectioni vulg. Cybele, quæ in plerisque libris, etiam Medic. et Fragm. Vatic., occurrit (item in tribus Goth.), et a Nonio Marcello firmatur. Interpretati autem erant vulgo, ut ex Pompon. Sab. apparet : mater Cybele cultrix, sc. sacrorum. C. ira Witt. pro æra. -112. et fida Schol. Cruqu. Horat. u Od. 1.–113. vincti Franc. ricti Dorvill. -114. Diouem Gud. quo Goth, sec. qua ducunt tres Burm. qua fata ed. Ven.115. Gnosia e scriptis tuetur Heins. Gud. et alii Cnosia. Vulgo Gnossia; sed de hac seripturæ varietate auctores de numis et marmoribus suut videndi. Dijudicanda omnino res est ex eo, quod simplici litera veteres, geminata seriores, utebantur.–116. Nec distant longo Menag. sec.-117. sistat Hamb. sec.

NOTÆ Cybele monte Phrygiæ: vel a nuBhBev, rent. Reliqua vide G. iv. 151. et in caput saltare, caput rotare, quod in Æn. vi. 784. Cultrix Cybela] In sacris ejus ministri crebro caput ro- quo Phrygiæ monte culta esse dici. tarent. Et vero Græcis ipsa dicitur tur: atqne adev hunc incoluisse dici et Kußéan, et Kushon. Vocabantur mi-' potest, et protexisse, quomodo Juno nistri illi Corybantes, Curetes, et Dac- Carthaginem, 1. 1. 20. 'Quam Juno tyl Idæi, Jovis allores, qni frequenti' fertur terris magis omnibus unam rymbalorum æreorum pulsu in sacris Posthabita coluisse Samo.' Alii cul. utebantur. Vehebatur curri, quia ex trix Cybele, prò cultrice montium, Lncret, 1. 11. 600, terra est, terra au- in quibus coli amavit, quo nomine tem in medio pendet. Trahebatur a eam appellat Catul. de nuptiis Pelei, leonibus, quia mater est omnium, et 300. Unigenamque sinu cultricem parentun officiis proles etiam fero- montibus Idæ.' cissima molliri debet. Cetera ejus 115 Gnosia regna] Cretam, cujus mysteria ibi fuse ab eodem Lucretio

arbs præcipua Gnosus, supra 104. explicantur. Premebantur autem 116 Jupiter] Sumitur hic, vel pro ejus sacra gravi silentio, nt et Cere- Deorum rege, qui natus in Creta ei. ris ceremoniæ: fortasse ut inscruta- dem præfuerat; vel pro aëre ventis bilem terræ profunditatem 'exprime. impulso, ut a Catullo sumitur in Pha120

Sic fatus, meritos aris mactavit honores,
Taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo;
Nigram Hyemi pecudem, Zephyris felicibus albam.

Fama volat, pulsum regnis cessisse paternis
Idomenea ducem, desertaque littora Cretæ ;
Hoste vacare domos, sedesque astare relictas.
Linquimus Ortygiæ portus, pelagoque volamus,

tuno taurum ; tibi taurum, o Phæbe formose: Tempestati ocem nigram, Zephyris propitiis candidum. Rumor spargitur, ducem Idomeneum ejectum abiisse e paternis regnis, et littora Cretæ esse vacua, domos carere hostibus, et regionem relictam patere. Linquimus portus Deli, et mari currimus: et radimus Naxum in montibus

cf. Burm.—118. mactabat ap. Nonium in honor, et ap. Macrob. iv Sat. 1.121. regno c. paterno pr. Hanıb., quod esset pedestre.-123. domus aliquot Heins. ut fere semper variant scripti in h. v. domum aliquot Pieriani, it. fragm. Vatic. atque racare Zulich. a m. sec. Porro libri et grammatici olim distinxerunt: desertaque l. C. Hoste, v. d. Possit etiam distingui: desertaque 1. C. Hoste vacare, domos sedesque a. r. Sed vulgaris interpunctio satis com

NOTE selo : . sive utrumque Jupiter Simul Deliaco facta esse, ubi sanguinem secundus incidisset in pedem.'

fundi nefas erat. Et vero non sacri118 Honores) Pro sacrificiis sæpe ficasset Hyemi et Ventis ad aram Apolsumuntur : infra, 547. 'Junoni Ar. linis. Ubi igitur? fortasse in littore. givæ jussos adolemus honores.' De 122 Idomenea] Ionice, 18ouerna, ut Neptuno, Æn. 1. 129. De Apolline, longa sit penultima, ut Æn, 1. 615. Ecl. ill. 104.

Ilionea petit dextra.' Idomeneus filius 120 Nigram Hyemi, &c.) Per Hye- Deucalionis, nepos fuit Minois Cremem, intelligit Tempestates, quæ ex tensis regis, duxitque Cretenses ad Cicer. de Nat. Deorum 111. 51. ‘Populi Trojannm bellum : unde rediens cum Romani ritu consecratæ sunt ..... in tempestate vovisset se sacrificatu. nostri dures, mare ingredientes, im- rum Diis, quod sibi appulso primum molare hostiam fluctibus consueve. occurreret, occurrissetque filius; eum runt.' Ad hunc morem allusit Virgi. pater immolavit; orta deinde peste lins, bic, et v. 772. “Tempestatibus pulsus est rex a civibus, quasi impius agnam Cædere deinde jubet.' Et no- in prolem, atque ita Diis invisus. Inde tat hic Taubmandus ex Plauto, pecum abiisse dicitur in Calabriam Italiæ, et dem maxime de ovino genere dici. ad Salentinum promontorium urbem Venti quoque Deorum loco habiti sunt, condidisse, Ait tamen interpres tam apud Græcos ex Herodoto, qui Lycophronis, eum a Nanplio pulsom, 1. vii. Athenienses inducit Boreæ sa. Eubææ rege : qui ut necem Palamecrificantes ; quam apnd Romanos ex dis filii, Ulyssis dolo a Græcis ad Seneca Natur, Quæst. I. v. 17. qui ait, Trojam occisi, vindicaret; Cretam Augustum in Gallia commorantem, occupaverat. Diodorus non pulsum Circio, Galliæ Narbonensis peculiari Idomenea, srd in patria diem obiisse vento, templum vovisse ac fecisse. De

çenset. Zephyro, Ecl. v. 5. At notat Macro. 124 Orlygiæ] Antiquum nomen bius hæc sacrificia, non in templo Deli insulæ: vel ab optut, coturnix,

125

Bacchatamque jugis Naxon, viridemque Domusam,
Olearon, niveamque Paron, sparsasque per æquor
Cycladas, et crebris legimus freta concita terris.
Nauticus exoritur vario certamine clamor;

sonantem tumulto Baccharum, et viridem Donysam, et Olearon, et Paron candidan, et Cycladas sparsas per mare, et freta distincta multis insulis. Tollitur damor nautarum diverso conatu. Socii impellunt sese, ut adeamus Cretam et

moda.—125. Bacchantemque Menag. pr. Naxum fragm. Vatic., nt mox Olerun et Paum. Nason aliquot Pierii, quem vide. Donysam vulgo legitur : sed Donusam aliquot ejusdem, ut in codd. Plinii et Taciti scribitur; et Græce Δονούσα vel Δονουσία; nemo scribit Δονύσα, etsi ex Διονυσία ductum esse volant. v. Steph. h. v. Donisam, Donissam, Dinosam alii, vitiose.—126. Olearon Heins. secandum Medic. et vetustiores alios. Olearum fragm. Vatic. At alii Oliaron. Græce utrumque scribitor 'nalapos et ’n éapos. v. Heins. et Pier. Parum aliquot Pier. cum fragm. Vatic. Pharon Medic. et al.-127. freta concita omnes fere libri, etiam fragm. Vatic., edd. item (cum Servio et Donato) Grammatici ap. Heins., qui tamen prætulit consita, ut jam Dan. Heins. ediderat, laudatque pro ea lectione primum Moret. Ad Sporadas referendum id esse, facile patet. Sed, quid in illa tot tantisque auctoritatibus firmata lectione concita reprehendendum sit, non facile videas. Hoc porro video, esse eam doctiorem, quam consita, et ex maris natura in fretis.' Deniqae non intelligo, quam poëticum hoc sit, tam accurate Cycladas et Sporadas distinguere, quod vix in geographicis libellis fieri solet. Suo jam tempore consita a multis lectum narrat Cerda, recte tamen inhæret alteri, vel Paullini auctoritate, qui et ipse legerat ac probarat concita. concita remis aliquot Pier. ventis pr. Hamb. pro var. lect. Wall. a m. pr., sed terris a sec. -128. eragitur Oudart. vario hortamine, cam hiatu, fuere, qui conjicerent jam ap. Pierium, et nuper firmare voluit vir doctus inter Danos, ut ex Nova Biblioth. Litt. et Artt. eleg. T. 10, P.1, p. 5, intelleximus. Verum clamor Resticus est illud ipsum celeusma vel hortamen, neque adeo com bortamine exoriri potest; sequitur porro: Hortantur socii. Denique vario certamine bene ex poëtici sermonis more adjectum; certant inter se manuum opera, stadio, dum discessum parant. vario discrimine Goth. tert. lapsu librarii,

NOTÆ

caille ; quod genus illic, ant primum, 29. 69. Hodie Naxi. aut magna multitudine visain volunt

Viridemque Donusam] Jacet inter grammatici : vel juxta alios, ab Orty- Icariam et Gyarum, marmore viridi gia Ætoliæ; cujus et hanc, et alias com- celebris : hodie Donussa. plures Ortygias, colonias fuisse volunt.

126 Olearon, &c.] Olearos vel Oli. 125 Bacchatamque jugis Naron] Na- aros; juxta Nigrum nunc dicta Quinirus, una Cycladum, insula nobilissima, minio. Paron.] Paros, hodie Purio, ni. ad meridiem Deli, vino fertilis, unde yeo marmore nobilis. De Cycladibus, Baccho dicata : quia Ariadnen, a

supra, 74, Theseo raptam ibique relictam, fer- 127 Concita] Propter angusta inter tur excepisse. Bacchata dicitur, id insulas spatia. Alii consita, i. e. ubi ést frequentata a Bacchis, furiosis variæ terræ, seu insulæ, suta Bacchi comitibus fæminis : Ecl, v. et seminatæ sunt,

« PreviousContinue »