Page images
PDF
EPUB

ratio (characterem vocant) recte servari. Vix e persona pastoris apotheosis illa heri satis placere potest. Comparatio autem seu allegoria non ubique commode procedit. Sic v. 28 Tityrus, ut libertatem suam impetret, Romam proficiscitur ; obtinet ab hero libertatem greges pascendi: quid mirabimur hoc factum, si quidem ille heriles greges pascit ? In sententiis autem ac verbis plurima sunt ab hoc rerum et hominum genere aliena. Ita plures versus sunt fere epici, ut 7, 8, 60 sq. 65 sq. Cum tamen semel poeta suum sibi bucolici carminis genus constituerit, quo a vitæ pastoritiæ simplicitate recedendum ei esset, licuit et hæc et alia in carmen suum recipere.

MELIB EUS. TITYRUS.

MELIB@US.
TITYRE, tu patulæ recubans sub tegmine fagi
Silvestrem tenui musam meditaris avena:
Nos patriæ fines et dulcia linquimus arva;

Nos patriam fugimus: tu, Tityre, lentus in umbra 5 Formosam resonare doces Amaryllida silvas.

Tir. O Melibee, deus nobis hæc otia fecit.
Namque erit ille mihi semper deus; illius aram
Sæpe tener nostris ab ovilibus imbuet agnus.

et securus.

Carminis bucolici, ånd Tây Bovkółwv antea enim homines glandibus vescebandicti, origo varie traditur. Sunt qui ejus tur. initia in ætate aurea, sunt qui in Arcadia 2. Tityrum silvestrem musam, carmen aut in Sicilia quærant. Apud Hebræos pastoritium, meditari, exercere, uenetav, et Arabes carmina fuere pastoritia ad h. e. cantui eum vacare, indulgere, ait; veram vitam expressa ; et regum princi- et quidem tenui avena, ut culmus pro fispumque filii, cum inter ipsos tum inter tula sit: vid. Eel. iii, 27. Quod, nimis forte Trojanos et Helenes memorantur, qui argute, ad genus carminis humile et tenue greges et armenta paverunt : ita potuere referunt; quamvis ejus notio ipsi naturæ Arcades et Siculi, invitante ipsa locorum carminis bucolici subsit. amanitate, cæli clementia, et animi a 4. Fugit, pigel, et is qui expellitur et curis vacuitate, carmina pastoritia con- exulat, ut h. I. Melibæus. Lentus, otiosus dere et vulgari usu habere.

Ecloga : ék et réyw. An quod hæc bu 6. Deus, dominus Tityri, quem Romæ colica e Theocriti Idylliis excerpta sunt ? adierat, quemque infra, v. 43, juvenem aput vult Turnebus : an potius quod, ex in- pellat. Octavianum Cæsarem declarari, condita turba eorum quæ subito excidis- Divi Julii filium, dubitari nequit; quasent calore, selecta quædam et concinniora tenus Virgilius suam fortunam adumdaloyàs appellare placuit? ut censet Sca- bravit sub Tityri persona. Nunc tamen liger.

herus Tityri deus ipsi est beneficiis. ProTityrus, aptum argumento nomen; est nior autem veterum sermo in hunc vocis cnim aries major, dux gregis, otiosus, rusti usum fuit; ut eos a quibus servari essent

Sic et Melibæus, őti aŭtô deos et outñpas appellarent. Per otia inβόων μέλει. .

telligit securitatem inter tantas turbas et 1. Melibæum puta, agendo gregem ante tumultus bellicos. se, accedere ad Tityrum, Boukódov, sub 7,8. Observa poeticam orationem, pro, fago sedentem et fistula canentem. Fagus ei sacrificabo, sollennem tamen. Ab ovilidicta ånd Toû payelv, h. e. a manducando: bus, nostri ovilis ; et tum ovile pro grege.

can us.

Ille meas errare boves, ut cernis, et ipsum
10 Ludere, quæ vellem, calamo permisit agresti.

Mel. Non equidem invideo; miror magis: undique totis
Usque adeo turbatur agris. En, ipse capellas
Protenus æger ago; hanc etiam vix, Tityre, duco.

Hic inter densas corulos modo namque gemellos, 15 Spem gregis, ah! silice in nuda connixa reliquit.

Sæpe malum hoc nobis, si mens non læva fuisset,
De cælo tactas memini prædicere quercus.
*Sæpe sinistra cava prædixit ab ilice cornix.*

Sed tamen, iste deus qui sit, da, Tityre, nobis.
20 Tit. Urbem, quam dicunt Romam, Melibae, putavi
Stultus

ego

huic nostræ similem, quo sæpe solemus
Pastores ovium teneros depellere fætus.
Sic canibus catulos similes, sic matribus hædos

Nôram; sic parvis componere magna solebam.
25 Verum hæc tantum alias inter caput extulit urbes,

Quantum lenta solent inter viburna cupressi.
Mel. Et quæ tanta fuit Romam tibi causa videndi ?
Tit. Libertas; quæ, sera, tamen respexit inertem;

10. Ludere, animi causa cantare; ut fulmine tactis; quod est inter ostenta. inf. Ecl. vi, 1 dictum de carmine tenui. Læva mens, stupida, tarda: Hor. Art. 301.

11. Non equidem invideo; miror magis. 18. Versus hic a vetustioribus fere abNon tam invideo quam miror; usque adeo est, etiam a multis serioribus; assutus et totis agris turbatur. In prosa per nam vel adumbratus ex Ecl. ix, 15. cum efferendum erat: Miror te tam tran 19. Da, ede, dic, edissere; ut accipe, quille agere, cum tantæ undique in nostris audi, Æn. ii, 65. Notent in iis quæ seagris turbæ et calamitates exortæ sint; quuntur tirones, longas narrationis amcum immissi in nostras possessiones coloni bages, pastoris imperitiæ non male connostros agros occupent, nosque depellant. venientes.

12. Ipse, ejectus paternis bonis, affecto 20. Adiit Tityrus Romam, cum alias quamvis corpore, (nisi æger pro ægre ac tantum ad vicinum oppidum excurrere cipias,) ago capellas, dum hinc migro. soleret. Vel ager intelligi potest mąsto animo; 21, 22. Huic nostra, Mantuæ, quo aget hoc oppositum Tityro tranquillo et nos agere solemus. Depellere forte nimis leto.

violentum videatur; nam portantur a pas13. Protenus, porro tenus, longe a fini- toribus agni tenelli. Servius a lacte rebus. Vel simpliciter accipiendum pro, movere interpretatur, qua de re proprie ante se agere: opp. Tŷ errare, vagari, quod depellere Ecl. vii, 15; iii, 82: Geo. iii, 187. fit dum pascendi causa aguntur; at hic Sed depellere, dixit pro pellere, agere: abiguntur. Unam vero ducit, fune trahit. sic compellere Ecl. ii, 30; faúverv toties

15. Connixa reliquit : nam modo enixa ap Theocr. pro oyelv. est; reliquit, quod majorem miserationem 26. Viburna sunt fruticis s. virgulti excitat, quia nec lacte alere nec secum genus flexile et lentum in sepibus obvium, ducere potuit. Silice in nuda, non sub- viendis h. ligandis fasciculis utile. stratis herbis : vid. Geo. iii, 297.

28 sqq. Libertus, h. libertatis obtinendæ 16, 17. Bene hæc ad superstitionem ta spes ac desiderium. Ut nihil de ineptis lium hominum dicuntur, cum adversi ali- hujus loci interpretationibus dicamus, quid iis accidit. Debuisse se hanc calami- quanquam vix omnia ad liquidum perduci tatem prævidere ait ex arboribus frequenter possunt, verba tamen nullum alium sen

Candidior postquam tondenti barba cadebat: 30 Respexit tamen, et longo post tempore venit,

Postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit.
Namque, fatebor enim, dum me Galatea tenebat,
Nec spes libertatis erat, nec cura peculî.

Quamvis multa meis exiret victima septis, 35 Pinguis et ingratæ premeretur caseus urbi,

Non unquam gravis ære domum mihi dextra redibat.
Mel. Mirabar, quid mæsta deos, Amarylli, vocares ;
Cui pendere sua patereris in arbore poma.

Tityrus hinc aberat. Ipsæ te, Tityre, pinus, 40 Ipsi te fontes, ipsa hæc arbusta, vocabant.

Tit. Quid facerem ? neque servitio me exire licebat,
Nec tam præsentes alibi cognoscere divos. .
Hic illum vidi juvenem, Melibae, quotannis
Bis senos cui nostra dies altaria fumant.

sum suppeditant quam hunc: Tityrus in 30. Resperit tamen, et longo post temtelligendus est esse aliquis ex servis, pore venit. Singula ad declarandum temquorum Romani tantum numerum in pus, quo libertatem obtinuit, valere debent. fundis suis et agris habebant, quibus sive Contigit tamen, inquam, libertas; et multo agrorum sive pecudum cura mandata erat. post mihi data est, postquam, ex quo temHoc pastorum genus isto tempore, quo pore, a Galatea relictus, in Amaryllidis, latifundiis occupata erat Italia, per omnem conservæ, contubernio sum. Fatendum Italiam erat frequentissimum. Neque tamen, insidere his nescio quid invenusti alius Corydon, Ecl. ii, 1. Qui homines et incomti: quanquam et alia nonnulla in an recte in pastoritio carmine, quod sen hoc primo carmine paullo jejunius dicta sibus nostris nil præterquam amænissi- videri possunt. Multo vero magis inficeta mam quamque et suavissimam vitæ rus hæc sunt, si cum aliis per alteram amicam, ticæ speciem exhibere debet, a poeta Mantuam, per alteram, Romam declarari excitari potuerint, nunc non disputo; sed pronunties. ji homines, si peculium sibi satis mag 33. Peculi, pro peculii; quod a pecu, num parassent, pretio dominis soluto in sive pecore ; unde et pecunia dicta. libertatem se vindicare poterant. Nota 34, 35. Quamvis juvencus unus et alter res, de qua nemo facile dubitet. Tityrus, ex meis armentis deductus venderetur in qui per multos annos, dum Galateæ amori urbe, aut eo deportarentur a me casei. indulserat, peculii parum diligentem ra Ingratæ, quod nihil inde argenti referret, tionem habuerat, jam senex factus, cum Amaryllidem, quæ frugalior et parcior 37-39. Nunc in animum revocat meerat, amicam haberet, ut libertatem sibi rorem Amaryllidis; cujus causam ignocompararet, Romam ad herum suum pro- rabat tunc Melibæus, nunc facile assequifectus est. Jam de libertate quidem quam tur. Ipsa te, Tityre, etc. bucolici carmiobtinuerat, v. 28, 29, 30 meminit; facili- nis nota figura, (Theocr. iv, 12,) ab hoc tatem simul heri et humanitatem maxi- tamen loco, si recte judico, aliena. mam expertum esse se significat, inpri 41, 42. Quid facerem? Necessario mihi misque illud obtinuisse ait, v. 46, ut tuto Romam proficiscendum erat, nulla Amaac libere greges suos pascere posset. ryllidis querelarum ratione habita, cum Quæ, sera, tamen respexit: quæ, etsi sero, neque libertatem recuperare alibi, neque tamen aliquando mihi contigit, ut v. 30 tam præsentes, h. propitios, faventes deos, repetitur. Respicere de Libertate, ut tam præsens eorum beneficium, alibi exproprie Fortuna respiciens.

periri possem. 29. Candidior. In senectute barbam 43, 44. Hac in urbe herum meum vidi, memorat, quia libertatem consecutus eam tam munificum et lenem, ut eum pro deo deponit.

colere decreverim. Dicta hæc esse re

V. sq.

45 Hic mihi responsum primus dedit ille petenti:

Pascite, ut ante, boves, pueri; submittite tauros.
Mel. Fortunate senex! ergo tua rura manebunt,
Et tibi magna satis; quamvis lapis omnia nudus

Limosoque palus obducat pascua junco.
50 Non insueta graves tentabunt pabula fætas;

Nec mala vicini pecoris contagia lædent.
Fortunate senex ! hic inter flumina nota
Et fontes sacros frigus captabis opacum.

Hinc, tibi quæ semper vicino ab limite sepes 55 Hyblæis apibus florem depasta salicti,

Sæpe levi somnum suadebit inire susurro.
Hinc alta sub rupe canet frondator ad auras;

spectu ad Cæsarem Octavianum habito, eodem situ eademque conditione: Ecl. ix, dubitari vix potest. Ei se menstruis sa 7; vii, 12; Geo. iii, 14, 15; ii, 198, 199; cris litare velle ait. Fumant pro fumabunt. Æn. x, 205, 206.

45. Hic, cum Romæ essem, primum tuli 50 sqq. Nunc igitur Melibeus pergit responsum illud, h. facultas nobis data est, comparare suam calamitatem cum sorte ut nos pueri, vernæ, servi, libere pascere- istius. Cum, inquit, a meis agris discemus et tauros submitteremus.

dendum mihi sit; neque ex partu male 46. Submittere est alere ad gregem sup- affectas capellas conveniente pabulo refiplendum; nam subjuguntur reliquis et cere; neque, cum mihi illæ qua sors dabit aggregantur ii tauri quibus grex suppletur: agendæ sint, satis cavere iis possum, ne Geo. iii, 73: cf. 159. Submittere enim esse in greges contagio, quod malum h. noxmittere in alterius locum, supplere, du- ium dicitur, tactos, aut in infecta septa bitandum plane non est. An dictum esse incidant. Graves fætas dixit, ut fætas inpossit pro lauros admittere, dubitare licet. telligas enixas, partu liberatas, ut sæpe.

47–49. Ergo tua rura manebunt tibi, Tentare de morbis proprie. non eripientur; et ea quidem satis magna, 52, 53. Flumina nota sunt Mincius et ad pascenda armenta. Quæ sequuntur Padus. Mincius, ex lacu Benaco ubi varie interpungi et exponi possunt. Aut processit, non longe a Mantua lacus fit ut nova sententia fiat: Quamvisobducat quinque mille passuum, mox aliquantum pascua junco ; Non tamen) insueta graves. progressus Pado se jungit. Jucundus Aut ut cum antecedenti jungas: et tibi vero ille tractus et bonus pascuis : vid. magna satis, quamvis lapis-junco. Non Geo. ii, 198, 199. Frigus opacum est frigus insueta. Ut sit sensus: Manebunt tua pas- loci opaci, nemoris umbræ: Ecl. ii, 8. cua, satis tibi magna, quamvis lapis et palus 54–56. Hunc locum, uti nunc se haomnia obducat. Jam hoc duplici potest bet, ita expedire, ut nihil supersit quod modo dictum esse: aut ut ager ille Tityri offendat, quamcunque rationem ineas, non saxosus et palustris sit : aut ut inter alio- adeo facile est. Inter cæteras tolerabilior rum agros saxosos et palustres pascua ratio hæc est, quam Burmannus quoque Tityrus habeat satis bona et tolerabilia. iniit, verbis in hunc modum jungendis : Hoc præferam, ut neglectum culturæ Hinc sepes a limite vicino, h. agrum viciagrorum colonis suis ereptorum ea res num a tuo disterminans, quæ semper dearguat. Scilicet haud dubie hæc dicta pasta est florem salicti apibus, cujus salices, sunt cum respectu fortunæ istorum tem e quibus ipsa structa est, semper depasporum. Prioribus dominis erepti agri a cuntur ab apibus, (quas epitheto ad ornaveteranis male culti sentibus horrebant, tum facto Hyblæas a monte Siciliæ appellacunis et paludibus erant obducti: id lat,) suadebit sæpe tibi susurro levi apum quod multo magis ita se habere debuit in (randy Boußeiv Theocr. dixit i, 107) inire agris ad Mincium fluvium sitis, cujus et

Ultima expressit Auson. Ep. stagnatione et frequenti exundatione pa xxv, 12. Hyblæis apibus sepes depasta suludes facile existere poterant; erant autem surrat. Maronis agri a clivo inde collis ad eum 57–59. Frondator, qui vites amputat, Auvium siti, quibus adjacere debuere alii et vitium folia stringit, decerpit: vid. Geo.

som num.

Nec tamen interea raucæ, tua cura, palumbes,

Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.
60 Tit. Ante leves ergo pascentur in æthere cervi,

Et freta destituent nudos in littore pisces;
Ante, pererratis amborum finibus, exsul
Aut Ararim Parthus bibet, aut Germania Tigrim;

Quam nostro illius labatur pectore vultus.
65 MEL. At nos hinc alii sitientes ibimus Afros;

Pars Scythiam et rapidum Cretæ veniemus Oaxem,
Et penitus toto divisos orbe Britannos.
En, unquam patrios longo post tempore fines,

Pauperis et tugurî congestum cespite culmen,
70 Post aliquot, mea regna videns, mirabor aristas?

Impius hæc tam culta novalia miles habebit?
Barbarus has segetes ? En, quo discordia cives

h. in rupe.

ii, 365 sqq., 400, 407, 410; Ecl. ii, 70; 65. Ibimus Afros: elisum in; quod ix. 60. Ad auras, uti de clamore, eum in epico carmine melius fieret, Homerico exire in auras, tolli ad æthera etc. Sub rupe more. Alii et pars, pro alii et alii.

Gemere turturum ac colum 66, 67. Rapidum Creta veniemus Oarem: barum proprium; et aeria ab ulmo, per- alii adibimus Cretam. Totus locus aliepetuo arborum epitheto.

nus a pastoritii carminis indole: nec modo 60, 61. Ante leves ergo. Quasi dicat: tragicum quid spirat, verum adeo åtpooRecte utique hæc bona mea enumeras, dióvvoov; quomodo enim pastores, sua Melibee; et propterea grato per totam armenta agentes, per Africam et Scythiam vitam in patronum meum ero animo. errare, aut Britanniam et Cretam insulas Pascentur in æthere cervi, pro volabunt; adire poterant? Expressit tamen locum et freta destituent pisces, h. et pisces in Nemes. Cyneg. 67, 68. sicco vivent; itaque nudos dixit.

68. En, unquam, pro unquamne: inf. 62, 63. Pererratis amborum finibus, ad Ecl. viii, 7, En, erit unquam Ile dies. ornatum spectat; ita ut alter alterius fi 70. Vulgo aristas de annis exponi notum nes pererraverit, ad alterius sedes perve est. In hunc sensum jam Claudianus nerit: h. antea Parthi migrabunt in Ger- accepisse videtur, qui, iv Cons. Honor. maniam, et Germani sedes Parthorum 372, decimas emensus aristas dixit. Huc occupabunt; quod, nisi victis et subactis etiam Rhiani, xeluará te toiás te dów kal Romanis, fieri non poterat. Exsul hic non EiKOoi Trátas, advocari possunt, ap. Pausan. urgendum: simpl. apud poetas, qui ad iv, 17 extr. Enimvero mea regna subjialienas terras proficiscitur; ut v. 4 fugere ciuntur patriis finibus v. 68, ac tugurio v. dicitur qui discedit.

69; et eosdem agros et possessiones miseri 63. Aut Ararim Parthus. Reprehen- Melibæi denotant: hæc itaque videns duntur hæc nomina merito, tanquam ali- post, posthac (ex v. 68 longo post tempore), ena a pastorum memoria, nimisque longe h. quando eos aliquando iterum adspicere petita. Sed recessit Virgilius ab antiqua mihi continget, raræ in illis aristæ aliquot simplicitate in moribus quos pastoribus oculis occurrent? hi tam culti agri (novalia suis tribuit. Porro Germania et Arar sibi dixit v. 71, omnino pro agris quibusvis) respondere debebant; hic vero Galliæ per novos suos colonos inculti neglectique fluvius est, qui in Rhodanum se immittit. jacebunt? In sequentibus poeta sui obliDefendunt poetam sic, ut dicant, hanc ip- viscitur: pastor de segetibus, de civibus, sam locorum inscientiam indoctum servu- de pomorum insitione, de vinea agit. lum non male decere. Verum, populos 71–72. Impius, sceleratus, nefarius; Gallos et Germanos vulgari sermone fere utpote in bello civili: etsi omnino perpeconfundi, satis constat. Et fit hoc eadem tuum epitheton est impius hostis, impia fere ratione qua Tigris, qui Parthorum fi- bella. Barbarus, Galli, aliique, qui in nes facit, Parthorum fluvius appellatur. legionibus Romanorum tum erant.

« PreviousContinue »