Page images
PDF
[ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors][merged small][merged small][ocr errors]

formam, propter finem existit. Effectum igitur causas arguit, et ab iis vicissim arguitur ; fed non pari ratione : effectum enim arguit caufam effe aut fuiffe, Græcis oto; caufa autem, quare fit effectum demonstrat, Græcis diótia Causæ sunt priores et notiores effectum, ut pofterius, ita minus arguit. Sic argentum materia poculi, magis arguit et manifeftum reddit naturam poculi, quàm poculum argenti. Interdum autem effecta, non per fe quidem, fed nobis notiora, clarius causas arguunt, quàm arguuntur à causis. Sic etiam Aristoteles, Post. 1, 10, “nihil prohibet eorum quæ se reciprocè arguunt,” ut causa et effectum, « id notius nonnunquam effe quod non eft causa.”

" Sive igitur gignatur, five corrumpatur, five modo quolibet moveatur quidlibet, hic motus et res motu facta effectum dicitur." Ut caufarum modi quidem fuere, ita nunc effectorum quidam his verbis oftenduntur. Modi effectorum generales sunt, vel speciales. Generales funt vel motus quilibet, quæ " operatio et actio" dicitur ; vel res motu factæ, quæ funt opera. Modi speciales, sive exempla fpecialia, sunt“ generatio, corruptio, et fimilia,” à phyficis petita. Caufa enim corrumpens eft causa procreans corruptionis. Notandum autem eft hic rem quamlibet, non motam, sed “ motu factam, effectum” dici; nulla enim res corrupta corrumpenti contraria eft.

Hujus loci funt laudes et vituperationes, quarum pleni funt libri sacri et prophani. A factis enim quisque potissimum laudatur et vituperatur.

Huc etiam dicta scriptaque referenda funt; confilia item et deliberationes, etiamfi ad exitum perductæ non fuerint. Neque enim facta folùm, fed etiam consulta et cogitata pro effectis habenda sunt.

- Sunt etiam effecta virtutum et vitiorum.” Horatius hoc modò ebrietatis effecta describit :

“ Quid non ebrietas defignat? operta recludit,” &c.

Volunt hic plerique Rami interpretes motus doctrinam, utpote rei generalis, ad logicam pertinere ; fed non rectè. Quid enim potest logica docere de motu, quod naturale et physicum non fit?“ Scientias,"inquiunt, ex Aristot. Phys. 8, 3, “ et opiniones, motu uti omnes." Utuntur quidem, sed ex natura, quam physica docet, petito. Sic logica ra

tione

[ocr errors]
[merged small][ocr errors]
« PreviousContinue »