Page images
PDF
[ocr errors]

puam

puam atque primariam ; omnem autem caufam aliquo modo efficere. * '

“ Efficientis etfi, vera genera nulla sive species nobis apparent, ubertas 'tamen permagna' modis quibusdam distin, guitur." " .

« Primò, quòd procreet, aut tueatur.” * Sic pater et mater procreant; nutrix tuetur. Huc quo, que omnium rerum inventores, auctores, conditores, conservatores referendi sunt. Procreare igitur et tueri duo sunt modi quibus idem faepe efficiens efficere folet: pro, creando quidem id quod nondum est, ut fit; conservando autem id quod jam est, ut porro fit.

[merged small][ocr errors]

rum,

[ocr errors]

CAP. V.
De Efficiente per , et per Accidens:

6. Tertiò, causa efficiens per fe efficit, aut per accidens." Tertium hoc par modorum efficiendi eft, ab Aristotele etiam et veteribus notatum.

66 Per se efficit causa, quæ fua facultate efficit.” Id est, quæ ab interno principio effectum producit.

6 Ut quae natura vel confilio faciunt.” Naturalis efficientia est elementorum, fosfilium, plantarum, animalium. Confilii exempluñi est illa Ciceronis de fe ad Cæsarem confeffio : “ nulla vi coactus, judicio meo ac voluntate, ad ea arma profectus suin, quæ erant sumpta contra te.”

Naturæ, appetitum ; confilio, artem nonnulli adjungunt. Sed appetitus aut ad naturam, aut ad naturæ vitium ; ars ad consilium fine incommodo referetur: ars n. et confi. lium quatenus aliud efficiunt, non illa ab intellectu, hoc à voluntate ; fed ut utrumque ab utroque proficisci videtur: etenim ars ferè non invita, non proximæ faltem invita ; et confilium prudens fciensque agit. Hi quatuor modi efficiendi per se, ad eundem nonnunquam effectum concurrunt: ut cùm quis loquitur, naturâ; hoc vel illud, consilio fimul et appetitu; eleganter, arte.

Videtur itaque huc propriè referenda etiam causa impul. fiva, sive ea proegumena, sive procatarctica sit, de quibus capite superiore diximus; quæ non tam caufæ sunt principali fociæ aut ministræ quam modi efficientis, quibus vel affectu aliquo impulsus, vel ex occasione aliqua oblata, consilio abductus hoc vel illud agit, ut ex allatis ibi exemplis intelligi potest.

Quæ autem natura neceffariò, quæ confilio, libere agunt; neceffariò agit quæ aliter agere non poteft, fed ad unum quidpiam agendum determinatur, idque folum sua propenfione agit quæ neceffitas naturæ dicitur ; ex hypothesi nimirum. Nifi Deus aliud voluerit, aut externa vis aliorsum impulerit, ut lapidem sursum. Libere agit efficiens non hoc duntaxat ut naturale agens, lęd hoc vel illud pro ara

bitrio,

[ocr errors]
« PreviousContinue »