Page images
PDF

ARTIS LOGICÆ

PLENIOR INSTITUTIO,

AD PETRI RAMI

METHODUM CONCINNATA,

Adjecta est Praxis Analytica, et Petri Rami Vita.

LIBRIS DUOBUS,

PRÆFATIO.

Quanquam philosophorum multi, suopte ingenio freti, contempfisse artem logicam dicuntur, eorum tamen qui vel fibi, vel aliis propter ingenium aut judicium natura minus acre ac perspicax utilissimam effe fibique diligenter excolendam judicarunt, optime est de ea meritus, ut ego quidem cum Sidneio noftro fentio, Petrus Ramus. Cæteri fere physica, ethica, theologica logicis, effrænata quadam licentia, confundunt. Sed nofter dum brevitatem fectatus est nimis religiose, non plane luci, sed ubertati tamen lucis, quæ in tradenda arte, non parca, fed plena et copiosa effe debet, videtur defuiffe : id quod tot in eum scripta commentaria testantur. Satius itaque sum arbitratus, quæ ad præcepta artis plenius intelligenda, ex ipfius Rami scholiis dialečticis aliorumque commentariis necessario petenda funt, ea in ipfum corpus artis, nifi ficubi dissentio, transferre atque intexere. Quid enim brevitate consequimur, fi lux

aliunde

[ocr errors]
[ocr errors]

aliunde est petenda ? Præstat una opera, uno fimul in loco artem longiufculam cum luce conjungere, quam minore cum luce breviffimam aliunde illustrare ; cum hoc non minore negotio multoque minus commode hactenus fiat, quam fi ars ipsa ut nunc suapte copia fe fuse explicaverit. Quam artis tradendæ rationem uberiorem ipfe etiam Ramus in arithmetica et geometria aliquanto post à se editis, edoctus jam longiore usu, fecutus est ; suasque ipse regulas interjecto commentariolo explanavit, non aliis explanandas reliquit. Quorum cum plerique nescio an nimio commentandi studio elati, certe omnis methodi quod in iis mi. rum fit, obliti, omnia permifceant, poftrema primis, axio. mata fyllogismos eorumque regulas primis quibusque fimplicium argumentorum capitibus ingerere foleant, unde caliginem potius discentibus offundi quam lucem ullam præferri neceffe eft, id mihi cavendum imprimis duxi, ut nequid præriperem, nequid præpoftere quafi traditum jam et intellectum, nequid nisi suo loco attingerem ; nihil veritus ne cui forte strictior in explicandis præceptis existimer, dum perpendenda magis quam percurrenda proponere studebam. Nec tamen iis facile affenferim, qui paucitatem regularum objiciunt Ramo, quarum permultæ etiam ex Aristotele ab aliis collectæ, nedum quæ ab ipfis cumulo funt adjectæ, vel incertæ vel futiles, discentem impediunt atque onerant potius quam adjuvant: ac fiquid habent utilitatis aut falis, id ejusmodi eft, ut suopté ingenio quivis facilius percipiat, quam tot canonibus memoriæ mandatis, addiscatMultoque minus constitui, canones quidvis potius quam logicos, à theologis infercire ; quos illi, quali subornatos in fuum usum, tanquam è media logica petitos, depromant de Deo, divinisque hypoftafibus et facramentis ; quorum ratione, quo modo eft ab ipsis informata, nihil eft à logica, adeoque ab ipfa ratione,

alienius.

[ocr errors]

exhi.

exhibebo : quibus opus eft inquam; quibus enim ingenium per fe viget atque pollet, üs ut in hoc genere analytico cum labore nimio ac miseria se torqueant, non sum author. Ad id enim ars adhibetur, ut naturam juvet, non ut impëdiat : adhibita nimis anxie nimisque subtiliter, et præfertim ubi opus non eft, ingenium per se jam fatis acutum, obtundit potius quam acuit; ita plane ut in medicina remediorum usus vel nimius vel non necessarius, valetudinem debilitat potius quam roborat. Quod autem Aristotelis aliorumque veterum auctoritatem ad singulas fere logicæ regulas ad. jungimus, id quidem in tradenda arte supervacuum fuisset, nisi novitatis fufpicio, quæ Petro Ramo hactenus potiffimum obfuit, adductis ipsis veterum authorum teftimoniis, effet amolienda.

Artium omnium quafi corpus et comprehenfio [wurden taideía Græce, i. e, eruditionis circuitus quidam in fe redeuntis, adeoque in se absolutæ atque perfectæ, vel philosophia dicitur. Hæc cum sapientiæ studium proprie figni. ficat, tum vulgo artium omnium vel doctrinam, vel scien. tiam : doctrinam, cum præcepta artium tradit; scientiam, cum ars, quæ habitus eft quidam mentis, præceptis illis percipitur,quafique poffidetur. Eodem modo et artis significatio diftinguitur: cum doctrinam fignificat, de qua nobis potiffimum hic est agendum, eft ordinata præceptorum exemplorumque comprehensio five methodus, qua quidvis utile docetur,

Artis materia præcepta funt : quæ qualia effe debeant, artis logicæ, quam nunc tradimus, proprium eft fuo loco præfcribere,

Forma five ipsa ratio artis, non tam est præceptorum illorum methodica dispositio, quam utilis alicujus rei præçeptio : per id enim quod docet potius, quam per ordinem docendi, ars est id quod est; quod ex cujusque artis defini. tione perfpicitur, ut infra oftendetur,

Præceptorum artis tria genera funt : duo præcipua " definitiones et distributiones ;" quarum doctrinam generalem logica etiam loco idoneo fibi vendicat ; tertium, minus principale, « confectarium” nominatur ; estque proprietatis alicujus explicatio, ex definitione fere deducta, 03

Exempla

[ocr errors]
[ocr errors]

Caula ministræ fuerunt homines divinitus edocti, ingenioque præstantes ; qui olim fingulas artes invenerunt. Inveniendi autem ratio eadem prope fuit quæ pingendi ; ut enim in pictura duo sunt, exemplum five archetypus, et ars pingendi, fic in arte invenienda, archetypo respondet natura five usus, et exemplum hominum peritorum, arti pictoris refpondet logica ; faltem naturalis, quæ facultas ipfa rationis in mente hominis est ; juxta illud vulgo dic. tum, ars imitatur naturam.

Ratio autem sive logica, primum illa naturalis, deinde artificiosa, quatuor adhibuit fibi quasi adjutores, teste Ariftot. Metaphys. 1, c. 1, sensum, observationem, inductionem, et experientiam. Cum enim præcepta artium generalia sint, ea nisi ex singularibus, singularia nisi sensu percipi non poflunt : sensus sine observatione, quæ exempla fingula memoriæ committat, observatio fine inductione, quæ fingu. laria quam plurima inducendo generalem aliquam regulam constituat, inductio sine experientia, quæ fingulorum omnium convenientiam in commune et quasi consensum judi. cet, nihil juvat. Hinc recte Polus apud Platonem in Gor. gia, “experientia artem peperit, imperitia fortunam," i. e. præcepta fortuita, adeoque incerta. Et Aristot. Prior. 1, c. 30, “cujusque rei principia tradere, experientiæ eft : fic astrologica experientia illius fcientiæ principia suppeditavit.” Et Manilius;

6 Per varios usus artem experientia fecit,

Exemplo monstrante viam

[ocr errors]
[ocr errors][merged small][ocr errors]

Exercitatio duplex eft; analysis et genesis. Illa est, cum exempla artis in sua principia quasi resolvuntur: dum fingulis partibus ad normam, i. e. ad præcepta artis examinantur : hæc, cum ex artis præfcripto efficimus aliquid aut componimus.

Hactenus caufæ artium : fequuntur species. Artes sunt generales vel speciales : generales, quarum materia subjecta est generalis. Materia autem illa vel artificis est, vel artis. Artificis materia generalis generalibus cunctis artibus est communis ; artis autem, singularum est propria : estque artificis quidem generalis materia, omne id quod revera est, aut esse fingitur; artis, quod in eo omni efficiunt singulæ. Id omne vel ratio complectitur, vel oratio : generalium itaque artium materia generalis, vel ratio est, vel oratio : ver04

fantur

« PreviousContinue »