Page images
PDF
EPUB

Per tacitum Ganges, aut pingui flumine Nilus,
Quum refluit campis, et jam se condidit alveo.
Hic subitam nigro glomerari pulvere nubem
Prospiciunt Teucri, ac tenebras insurgere campis.
Primus ab adversa conclamat mole Caicus:

[ocr errors]

Quis globus, o cives, caligine volvitur atra! Ferte citi ferrum, date tela, scandite muros, Hostis adest, eia!» Ingenti clamore per omnis Condunt se Teucri portas, et moenia conplent. Namque ita discedens præceperat optumus armis

[ocr errors]

35

40.

32. Cum r. ripis Bigot. et Goth. tert., ex interpretatione : intra ripas. Sed refluit amnis e campis, quos inundavit. alvo Franc. 33. subito Parrhas. nimbo g. Goth. tert. perperam. magno g. Gud. a m. pr. in pulvere Oudart. - 34. Conspiciunt pr. Hamburg. Aspiciunt Bigot. et Goth. tert. 35. ab aversa Zulich., male. Recte Serv. adversa, quæ erat versa in hostes. c. voce C. Goth. tert. cum sec. Rottend, Caicos, Caycus al. Est Kaixos. 37. date tela, scandite muros; sine copula, vett. edd. et codicum pars, quod defensum a Pierio et aliis viris doctis sed Burmannus urget, doceri primo loco dehere, Virgilii eum morem fuisse hoc modo producendi syllabam brevem, quem seriores scriptoressequuti sunt. Codicum vetustiorum Pier. et Heins. (adde fragm. Vatic.) et Macrobii auctoritas tuetur et scandite, quod defendunt Burmann. uterque, alter ad Antholog. p. 135. Frigere tamen copulam, negari nequit : et potest illa inscrta videri, ab iis qui metro perperam metuebant. Alii, uti Medic. (in quo div. lectionem a Fogginio notatam non video, quam Heins. memorat), habent: ascendite: quod sane orationi pedestri propius esset. In Gud. ascendite, vel et ascundite; unde Heins. refingere malebat, escendite, quod sollenne est Livio aliisque; sed in Marone exempla usus desiderantur. Inter hæc video quidem ubique subesse ulcus: nihil tamen tam putre ac molestum, quam copulam : hanc itaque ejeci, quod et Brunckius fecit. 38. heia codd., ut alibi. tend. quod vulgare esset.

terum de fontibus et toto alveo et ostiis Gangis incerta erat narratio: v. Plin. VI, s. 22; et prostant disputata a viris doctis d'Anville, Rennel, Heeren, et nunc Mannert, de India tum antiquorum temporum, tum ætatis nostræ. per tacitum, ex sup. it, incedit tacite : ut, per silentium, per noctem, et quæ Drakenb. ad Silium XV, 145 post Heinsium collegit, per occultum, per subitum, per longum, ut Græc. δια βραχέων, διὰ ταχέων, et similia. Laudat Servius Asprum, qui altus

[ocr errors]
[ocr errors]

39. portis tert. Rot

[merged small][ocr errors][ocr errors]

33. νέφος κονίης et ομίχλη Homero frequens. 35. ab adversa mole turri in munitione Trojanorum (cf. ad v. 13) ab ca parte, qua Latini accedebant. -37. Idem color orationis IV, 594 Ferte citi flammas, date vela, impellite remos. 38. 39. Recipiunt se Tro

Eneas; si qua interea fortuna fuisset,

Neu struere auderent aciem, neu credere campo;
Castra modo, et tutos servarent aggere muros.
Ergo, etsi conferre manum pudor iraque monstrat,
Objiciunt portas tamen, et præcepta facessunt,
Armatique cavis exspectant turribus hostem.
Turnus, ut ante volans tardum præcesserat agmen,
Viginti lectis equitum comitatus et urbi

Inprovisus adest; maculis quem Thracius albis
Portat equus, cristaque tegit galea aurea rubra.
Ecquis erit mecum, juvenes? qui primus in hostem?
En; » ait : et jaculum adtorquens emittit in auras,
Principium pugnæ, et campo sese arduus infert.
Clamore excipiunt socii, fremituque sequuntur
Horrisono; Teucrum mirantur inertia corda;

[ocr errors]

[ocr errors]
[ocr errors]

45

50

55

41. si qua i. F. tulisset malit Jo. Schrader.; hoc tamen non minus incommodum. Videtur si qua fortuna fuisset dictum ut, quæcunque fortuna fuerit, ea fortuna urbis fuit. 42..Ne str. alii codd. et vett. edd. aciem e codd. Pier. pro vulgato, quod Romanus quoque exhibet, ac es: tum nec cr. Ven. - 43. tuto Oblong. Pierii, cum Goth. sec. et fragm. Vatic. a pr. m. servassent pr. Hamburg. 44. furor iraque Non. Marcell. in conferre; tum monstrant aliquot Heins. et Burm. cum fragm. Vatic. monstrarent Goth. sec. - 45. tantum Dorvill. 46. suis pro cavis Sprot. vid. Burm, urbibus Medic. — 47. rapidum p. Bigot. et Goth. tert. processerat sec. Moret. 48. electis Montalb.. 49. Hemistichium idem lib. V, 565. - 51. Et quis recentiores fere codd. o juvenes ante Heins. Melius interpungitur: Ecquis erit mecum, juvenes? qui pr. in hostem? quam quod erat: Ecquis erit mecum, juvenes, qui primus in hostem? Mediceus Picrii et tres ap. Burm. cum Goth. tert. quis. Menag. alter: cui. 52. attorquens Heins. e Pierianis suisque revocavit : exquisitum vocabulum : pro quo vulgarius intorquens in aliis, vel torquens. Tum emittat duo Burm. evertit alii 53. campis Rom. aliquot Burm. et Goth. tert. cum Erf. affert aliquot Pier. effert Erf., male. se infert, incedit, frequens Virgilio. conf. Ge. II, 145.54. Clamorem omnes præter Rom. et Medic. cum fragm. Vatic. Utramque lectionem agnoscit Servius. accipiunt Montalb. 55. Horrifico Goth. sec. in hercia Dorvill.

[blocks in formation]

ap.

Pier.

adest, forte et vacare videri potest. Enimvero jungenda: Turnus viginti equitibus comitatus et improvisus urbi adest. Itaque interpunctionem post comitatus sustuli. in equo Thracio non hærendum; cujus generis equorum copia in Latio vix tum esse potuit; sed ornat epi

Non æquo dare se campo, non obvia ferre

Arma viros, sed castra fovere : huc turbidus atque huc
Lustrat equo muros, aditumque per avia quærit.
Ac veluti pleno lupus insidiatus ovili,

Quum fremit ad caulas, ventos perpessus et imbris,
Nocte super media; tuti sub matribus agni
Balatum exercent: ille, asper et inprobus, ira
Sævit in absentis; conlecta fatigat edendi
Ex longo rabies, et siccæ sanguine fauces.
Haud aliter Rutulo, muros et castra tuenti,
Ignescunt iræ; duris dolor ossibus ardet;
Qua tentet ratione aditus, et quæ via clausos

-

Go

65

57. viro Zulich. hic atque hic sec. Moret. 58. aditumque et pervia in aliis lectum damnat Ge. Fabric., recte. per atria alter Hamb. a m. pr. 59. Pœnoovili conj. scriverii; sed vid. Heins. insidiatur pars codd. apud Burm. — 60. Dum: e Macrob. et Prise. notatum ab Heins. et Schol. Horat.; addit Burm. 61. tutis Goth. sec.-62. ille super Goth. pr., indocte. — 64. siccaque in s. Schol. Lucani ap. Burm. perperam. 65. petenti Parrhas. 66. et ante duris meliorum codd. auctoritate recte ejecit Heins. durus dolor Gud. ossib. hæret Montalb. cum Medic. Pier., sed ardet optimum etiam fragm. Vatic.-67. Legebatur: qua via, hoc est : qua parte via, accessio ad muros esset, ut bene Fabric. exposuit; ne via pro sexto casu haberetur. Satis tamen probabile mihi est, quæ via a Marone fuisse scriptum, et in alterum deflexum : sicque Rom. cum plerisque aliis Pier. et Sprot. exhibebat :

theton. Tum vs. 57 castra fovere, pro vulgari, se in castris tenere. v. ad Georg. III, 4.0. Et Turnus turbidus, turbatus, pudore et ira incensus, quod aditum murorum, qua subire posset, non videbat.

59 seqq. Comparatio lupi cum pugnantium rabie satis frequens. Sed in modo tractandi Apollonium I, 1243 sq. ante oculos habuisse et ornasse videtur; respectu etiam ad Homerum habito, qui similia de leone persequutus erat Iliad. λ, 547 seqq. p, 647 seqq. nocte super media, ultra mediam noctem, ut eum longa mora incensa fames ad rabiem agat; conf. v. 63, 64. ira sævit melius, quam improbus ira

jungitur, ne altero loco abundet ira, altero autem loco sævit nudum et tenue relinquatur. improbus etiam solum per se de ira et fame et vehementiore quoque impetu dictum occurrit: inf. X, 727 improba ora h. avida. Quandoquidem improbus omnino est nimius, multus, vehemens. Illustratum ab aliis: conf. sup. Georg. I, 119 et ad 146. asper autem exasperatus de ira et rabie. absentes h. 1. de inclusis ovibus. Suave autem hoc sævit in absentes, quod imitati passim sunt alii: Stat. II Theb. 133. Valer. Fl. III, 589, ubi v. Intpp. 63, 64. ornate; fames et sitis excruciat eum. – 67. quæ via, aditus ad muros,

-

Excutiat Teucros vallo, atque effundat in æquor.
Classem, quæ lateri castrorum adjuncta latebat,
Aggeribus sæptam circum et fluvialibus undis,
Invadit; sociosque incendia poscit ovantis;
Atque manum pinu flagranti fervidus inplet.
Tum vero incumbunt; urguet præsentia Turni;
Atque omnis facibus pubes adcingitur atris.
Diripuere focos; piceum fert fumida lumen
Tæda, et conmixtam Volcanus ad astra favillam.
Quis deus, o Musæ, tam sæva incendia Teucris
Avertit? tantos ratibus quis depulit ignes?

70

75

idque nunc reposui; utrumque Serv. agnoscit. clauso aliquot ap. Pier. -68. Excuti ́t duo Burm. atque abest Dorvill. vallo Teucrosque e. Ven. in æquum Rom. et Medic. cum fragm. Vatic. a m. pr., pari significatione, ait Heins. Recte, nec tamen eadem rerum notione. Aliud est, in æquum locum elici, ut v. 55 æquo campo se dare, aiud in æquor, seu campos. Hoc vulgatius inter poetas : illad inter scriptores historiarum. 70. septem unus, septa alius, et cinctam alter Voss. ap. Burmann. clausam Rom. -71. que post socios deletum malim, nam infringit verborum vim. 72. fragranti Medic. manu Dorvill. infert alios legere Fabric. monet. conf. Burm. 75. D. socios Goth. tert., indocte. p. infert Sprot. f. fumum alter Hamb. a m. pr.—77. Qui deus Gud. a m. pr.—78. tantis Reg.

excutiat Teucros, facultatem et modum suppeditet eliciendi eos. - 68. æquor camporum haud dubie.

70. Comparant exemplum Hectoris et verba Iliad. 0, 716 sqq. 72. fervidus, ut fervidus instat IX, 350. X, 788 et al. — 74. accingitur facibus, armatur, instruitur, ut altero loco recte Serv., ut adeo mirum non sit, poetam supra VII, 187 lituo trabeaque succinctum dixisse. 75. focos, quos a Rutulis extemplo exstructos fuisse cogitandum est; adeoque nunc tædas seu stipites in foco ardentes. Hærent intpp. cum Servio. Burmannus focos agrestium in vicis circumvicinis advocabat.

77. sqq. Fabulam, quæ sequitur, de navibus in Nymphas muta

---

tis, tanquam absurdam, et epica gravitate indignam reprehendere in promtu est : et reprehenderunt eam multi, etiam e veteribus, ut e Servio ad v. 82 patet: quandoquidem minore hoc doctrina indiget, quam argumentis idoneis eam defendere. Nec nos infitiamur, a nostris sensibus et phantasmatibus cam nimium quantum abhorrere. Nec vero Maro hoc non persensisse et ipse videri debet. Hoc enim erat, cur novo more aditum sibi ad narrationem muniret; Apollonii utique exemplo, lib. IV, 1381 sqq., ubi navem per deserta Libyæ humeris Minyarum gestatam narraturus erat. Potuit autem inter veteres hæc fabula minus displicere, quum ea vetere fama accepta esset; et Maro eam repetere potuit,

Dicite: prisca fides facto, sed fama perennis.

Tempore quo primum Phrygia formabat in Ida Æneas classem, et pelagi petere alta parabat, Ipsa deum fertur genetrix Berecyntia magnum Vocibus his adfata Jovem : « Da, nate, petenti, Quod tua cara parens domito te poscit Olympo.

-

[ocr errors]

82. ge

cum Goth. sec. qui Ven. detulit Menag. pr. 79. Discite aliquot Burm. cum Goth. tert., indocte. prisca fides facta est et f. p. conj. Waddelii Animadv. Crit. p. 27, idque recepit Cuningham., sed vid. Not. facto sit Rom. ex set. netrix fertur Rom., et sic Goth. pr. 83. Da, n. parenti Goth. tert. gnate unus Menag. alt. · 84. jam poscit Ven. domitor te p. Olympi Waddel. ibid., ingenio

[ocr errors]

quum veteres de Æneæ adventu fabulas pro gemmis et stellulis intexere telæ suæ semel suscepisset. Nec id facere cunctatus est Ovid. Met. XIV. Instructus quoque est aditus ad fabulam haud male: Quo tempore Æneas pineta Cybele sacra in Ida cædebat ad classem ædificandam, Jovi ea supplicaverat, ne naves tempestate mergerentur, et, quum Jupiter annuisset, eas non esse perituras, sed æternum duraturas, scilicet ita, ut, quando Æneam in Latium detulissent, in deas marinas mutarentur: Cybele nunc monet Jovem, tempus promissi servandi adesse. Ut autem in talem fabulam incideret vetustas, ità factum arbitror, primo quod immortale, ¿dávatov, dixerunt quicquid diu durat et manet haud attritum, ut apud Pindarum antrum saxeum dávator, apud Homerum ἀθανάτην αιγίδα, potuere itaque etiam νῆες ἀθάνατοι xai apa dici; tum quod Dryades Nymphas arbores insidere et cum iis vivere ac deficere crediderunt homines. Promtum sic fuit, arbores recisas, et in naves versas iterum ad pristinum numen reversas comminisci. Alio modo navibus

in scopulos versis Homerus navigationem Phæacum in miraculum converterat Odys. 9, 557 — 564.

79. Prisca fides facto, sed f. non capiunt Serv. et alii. Fides est ejus, qui aliquid tradit, vel rei, quæ narratur, quæ alias auctoritas : adeoque pro ipsa narratione ponitur. Igitur facto h. facti prisca est fides, narratio. Rem narrat traditam ab antiquis hominibus: sed, constante fama, ad seriores ætates propagatam.

8o. De ædificatione classis conf. sup. III, 5. 6. Ida autem mons, et ipse sacer magnæ Matri deum, cf. v. 85, 86, non minus ac Berecyntus, Phrygiæ mons et tractus, a quo h. 1. nomen inditum: uti alias illa Idea dea appellata est. cf. Strabo X, p. 718 C, et inf. X, 252 Alma parens Idea deum. Consentaneum erat, ut pineta montis ei essent sacra. — 84. domito Olympo adjectum quorsum sit, dubitari potest. Sequuntur interpretes, quos vidi, Servium, Videtur, inquit, hoc dicere: Præsta ei, cujus beneficio servatus ad Olympi regna venisti. Saturnus enim quum omnes consumeret filios, Jovem solum esse non potuit, celatum matris (Opis seu

« PreviousContinue »